Mchy i paprotniki
Biologia, klasa 5 · Świat roślin
Najważniejsze w skrócie
Mchy to rośliny drobne, bez korzeni i bez tkanek przewodzących. Wodę chłoną całą powierzchnią, dlatego rosną w miejscach wilgotnych i cienistych. Zamiast korzeni mają chwytniki, które je przytwierdzają. Rozmnażają się zarodnikami powstającymi w zarodni na szczypułce. Mchy zatrzymują ogromne ilości wody, chronią glebę przed erozją i tworzą torfowiska.
Paprotniki — paprocie, skrzypy i widłaki — mają już korzenie, łodygi, liście i tkanki przewodzące, dlatego rosną znacznie większe. Też rozmnażają się zarodnikami: u paproci powstają w kupkach zarodni na spodzie liści. Ani mchy, ani paprotniki nie wytwarzają kwiatów i nasion. W karbonie olbrzymie paprotniki utworzyły lasy, z których powstał węgiel kamienny.
Pojęcia
- Chwytniki
- Nitkowate wyrostki mchu przytwierdzające go do podłoża; nie pobierają wody jak korzenie.
- Dlaczego mchy rosną w wilgoci?
- Nie mają tkanek przewodzących — chłoną wodę całą powierzchnią.
- Zarodnia
- Twór, w którym powstają zarodniki.
- Szczypułka
- Cienka łodyżka mchu zakończona zarodnią.
- Torfowisko
- Teren, na którym z obumarłych mchów torfowców powstaje torf.
- Paprotniki
- Paprocie, skrzypy i widłaki — mają korzeń, łodygę, liść i tkanki przewodzące.
- Kupki zarodni
- Brązowe skupienia zarodni na spodniej stronie liścia paproci.
- Płonnik
- Pospolity mech leśny o wyraźnej szczypułce z zarodnią.
- Torfowiec
- Mech chłonący wielokrotnie więcej wody, niż sam waży; tworzy torf.
- Skrzyp polny
- Paprotnik o pędach z wyraźnymi węzłami; wykorzystywany w ziołolecznictwie.
- Karbon
- Okres, w którym z lasów paprotników powstały złoża węgla kamiennego.
- Czego nie mają mchy i paprotniki?
- Kwiatów i nasion — rozmnażają się zarodnikami.
Sprawdź się
1. Czego nie mają mchy?
- Tkanek przewodzących
- Liści
- Zarodników i zarodni
- Chwytników
Pokaż odpowiedź
A. Tkanek przewodzących — Mchy nie mają tkanek przewodzących, więc woda przesiąka w nich z komórki do komórki i rosną tylko kilka centymetrów. Zarodniki i zarodnie mają, bo właśnie nimi się rozmnażają.
2. Z czego powstał węgiel kamienny?
- Z lasów paprotników karbonu
- Z mchów torfowców na bagnach
- Ze skał wulkanicznych
- Z muszli
Pokaż odpowiedź
A. Z lasów paprotników karbonu — Torf powstaje ze współczesnych torfowisk.
3. Który mech chłonie najwięcej wody?
- Torfowiec
- Płonnik
- Rokietnik
- Widłak
Pokaż odpowiedź
A. Torfowiec — Potrafi zatrzymać wielokrotność swojej masy.
4. Który z wymienionych organizmów jest mchem tworzącym gęste, zielone dywany w runie leśnym?
- Widłak goździsty
- Skrzyp zimowy
- Rokietnik pospolity
- Zanokcica murowa
Pokaż odpowiedź
C. Rokietnik pospolity — Rokietnik to jeden z najpospolitszych mchów lasów i łąk.
5. Mech może rozmnożyć się bezpłciowo dzięki:
- nasionom
- fragmentom rośliny, z których wyrasta nowa roślina
- kwiatom
- orzeszkom
Pokaż odpowiedź
B. fragmentom rośliny, z których wyrasta nowa roślina — Oderwany kawałek mchu może w wilgotnym miejscu wytworzyć nową roślinę.
Więcej pytań — razem 95 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami