Gady
Biologia, klasa 6 · Kręgowce
Najważniejsze w skrócie
Gady to pierwsze kręgowce w pełni niezależne od wody. Ich skóra jest sucha, pokryta zrogowaciałymi łuskami lub tarczkami, które chronią przed utratą wody, ale nie rosną — dlatego węże i jaszczurki okresowo zrzucają wylinkę. Gady oddychają wyłącznie płucami i są zmiennocieplne: wygrzewają się w słońcu, by podnieść temperaturę ciała, a zimą zapadają w odrętwienie.
Do gadów należą jaszczurki, węże, żółwie i krokodyle. Zapłodnienie jest wewnętrzne, a jaja mają twardą lub pergaminową osłonkę i są składane na lądzie — rozwój przebiega bez przeobrażenia, z jaja wykluwa się osobnik podobny do dorosłego. W Polsce żyje m.in. jaszczurka zwinka, padalec (beznoga jaszczurka, nie wąż!), zaskroniec i żmija zygzakowata — jedyny jadowity gad w kraju. Wszystkie polskie gady są chronione.
Pojęcia
- Skóra gada
- Sucha, pokryta zrogowaciałymi łuskami lub tarczkami; chroni przed wysychaniem.
- Wylinka
- Zrzucona stara warstwa naskórka; umożliwia wzrost.
- Oddychanie gadów
- Wyłącznie płucami — także u gatunków wodnych.
- Zmiennocieplność gadów
- Wygrzewają się w słońcu, by podnieść temperaturę ciała.
- Jaja gadów
- Z osłonką pergaminową lub wapienną, składane na lądzie.
- Zapłodnienie u gadów
- Wewnętrzne — niezależne od wody.
- Padalec
- Beznoga jaszczurka, często mylona z wężem; ma ruchome powieki.
- Żmija zygzakowata
- Jedyny jadowity gad w Polsce; zygzak na grzbiecie, źrenica pionowa.
- Zaskroniec
- Niejadowity wąż z żółtymi lub pomarańczowymi plamami za głową.
- Żółw
- Gad z pancerzem zbudowanym z płyt kostnych pokrytych tarczkami.
- Rozwój prosty
- Bez przeobrażenia — z jaja wykluwa się osobnik podobny do dorosłego.
- Ochrona gadów w Polsce
- Wszystkie gatunki są objęte ochroną gatunkową.
Sprawdź się
1. Czym pokryta jest skóra gada?
- Zrogowaciałymi łuskami lub tarczkami
- Śluzem
- Piórami
- Sierścią
Pokaż odpowiedź
A. Zrogowaciałymi łuskami lub tarczkami — Skórę gada pokrywają zrogowaciałe łuski lub tarczki, które nie przepuszczają wody — dlatego gady radzą sobie w suchych miejscach. Śluzem pokryte są płazy i dlatego muszą żyć w wilgoci.
2. Gdzie gady składają jaja?
- Na lądzie
- W wodzie
- W gniazdach na drzewach zawsze
- Nie składają jaj
Pokaż odpowiedź
A. Na lądzie — Osłonka chroni zarodek przed wysychaniem.
3. Po czym rozpoznamy zaskrońca?
- Po żółtych plamach za głową
- Po zygzaku na grzbiecie
- Po braku łusek
- Po pancerzu
Pokaż odpowiedź
A. Po żółtych plamach za głową — Zaskrońca poznajemy po dwóch żółtych plamach po bokach głowy; jest niejadowity i ucieka przed człowiekiem. Ciemny zygzak na grzbiecie ma żmija zygzakowata, czyli wąż jadowity.
4. Co robią gady w polskim klimacie zimą?
- Zapadają w odrętwienie w kryjówkach
- Wędrują na południe
- Żerują pod śniegiem
- Składają jaja
Pokaż odpowiedź
A. Zapadają w odrętwienie w kryjówkach — Nie mogą ogrzać się bez słońca.
5. Skóra gadów jest:
- naga i wilgotna
- sucha, pokryta łuskami
- pokryta piórami
- pokryta włosami
Pokaż odpowiedź
B. sucha, pokryta łuskami — Sucha skóra pokryta łuskami nie przepuszcza wody, dzięki czemu gady żyją nawet na pustyni. Naga i wilgotna skóra to cecha płazów, które dlatego muszą trzymać się blisko wody.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami