Płazy

Biologia, klasa 6 · Kręgowce

Najważniejsze w skrócie

Płazy to kręgowce prowadzące podwójne życie: rozwijają się w wodzie, a dorosłe żyją głównie na lądzie. Dzielą się na bezogonowe (żaba, ropucha, rzekotka) i ogoniaste (traszka, salamandra). Mają cienką, wilgotną, nagą skórę bogatą w gruczoły śluzowe — bierze ona udział w oddychaniu, dlatego płazy nie mogą wyschnąć.

Dorosłe płazy oddychają płucami i skórą, a kijanki — skrzelami. Rozwój przebiega z przeobrażeniem: jaja (skrzek) — kijanka ze skrzelami i ogonem — młody płaz z płucami i kończynami. Płazy są zmiennocieplne i zimą zapadają w odrętwienie. Zjadają ogromne ilości owadów i ślimaków, więc są pożyteczne; w Polsce wszystkie gatunki są objęte ochroną, a wiosną pomaga się im przechodzić przez drogi w czasie wędrówek do zbiorników.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Traszka zwyczajna
Traszka zwyczajna (Autor: Kristian Peters, CC BY-SA 3.0, źródło)

Pojęcia

Płazy
Kręgowce rozwijające się w wodzie, dorosłe żyjące głównie na lądzie.
Płazy bezogonowe
Żaba, ropucha, rzekotka — dorosłe nie mają ogona.
Płazy ogoniaste
Traszka, salamandra — zachowują ogon także jako dorosłe.
Skóra płaza
Naga, cienka i wilgotna; uczestniczy w wymianie gazowej.
Oddychanie dorosłego płaza
Płucami i skórą jednocześnie.
Kijanka
Larwa płaza — ma ogon, oddycha skrzelami, żyje w wodzie.
Skrzek
Galaretowate jaja płazów składane w wodzie.
Przeobrażenie płaza
Skrzek — kijanka — młody płaz z płucami i kończynami.
Zmiennocieplność płazów
Temperatura ciała zależy od otoczenia; zimą zapadają w odrętwienie.
Rola płazów
Zjadają owady i ślimaki, ograniczając liczbę szkodników.
Ochrona płazów
W Polsce wszystkie gatunki chronione; wiosną pomoc przy przejściach przez drogi.
Gruczoły jadowe ropuchy
Wydzielina za oczami odstrasza drapieżniki; nie jest groźna dla człowieka przy zwykłym kontakcie.

Sprawdź się

1. Gdzie rozwijają się płazy?

  1. W wodzie
  2. W glebie
  3. W gnieździe na drzewie
  4. W ciele matki
Pokaż odpowiedź

A. W wodzie — Dorosłe żyją głównie na lądzie.

2. Jak nazywają się jaja płazów?

  1. Skrzek
  2. Ikra
  3. Kokon
  4. Poczwarka
Pokaż odpowiedź

A. Skrzek — Jaja płazów nazywamy skrzekiem — są otoczone galaretowatą osłonką i składane w wodzie. Ikra to jaja ryb, więc nazwy nie należy mylić.

3. Co dzieje się z kijanką podczas przeobrażenia?

  1. Traci ogon i skrzela, zyskuje płuca i kończyny
  2. Rośnie tylko na długość
  3. Zmienia barwę
  4. Zaczyna składać skrzek
Pokaż odpowiedź

A. Traci ogon i skrzela, zyskuje płuca i kończyny — W czasie przeobrażenia kijanka traci ogon i skrzela, a zyskuje płuca oraz kończyny — to przebudowa całego ciała. Samo rośnięcie na długość przeobrażeniem nie jest.

4. Skóra płaza jest...

  1. Naga, cienka i wilgotna
  2. Pokryta łuskami
  3. Pokryta piórami
  4. Sucha i zrogowaciała
Pokaż odpowiedź

A. Naga, cienka i wilgotna — Dlatego uczestniczy w oddychaniu.

5. Kijanka oddycha:

  1. płucami
  2. skrzelami
  3. tchawkami
  4. skórą wyłącznie
Pokaż odpowiedź

B. skrzelami — Po przeobrażeniu przechodzi na oddychanie płucne.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami