Płazy
Biologia, klasa 6 · Kręgowce
Najważniejsze w skrócie
Płazy to kręgowce prowadzące podwójne życie: rozwijają się w wodzie, a dorosłe żyją głównie na lądzie. Dzielą się na bezogonowe (żaba, ropucha, rzekotka) i ogoniaste (traszka, salamandra). Mają cienką, wilgotną, nagą skórę bogatą w gruczoły śluzowe — bierze ona udział w oddychaniu, dlatego płazy nie mogą wyschnąć.
Dorosłe płazy oddychają płucami i skórą, a kijanki — skrzelami. Rozwój przebiega z przeobrażeniem: jaja (skrzek) — kijanka ze skrzelami i ogonem — młody płaz z płucami i kończynami. Płazy są zmiennocieplne i zimą zapadają w odrętwienie. Zjadają ogromne ilości owadów i ślimaków, więc są pożyteczne; w Polsce wszystkie gatunki są objęte ochroną, a wiosną pomaga się im przechodzić przez drogi w czasie wędrówek do zbiorników.

Pojęcia
- Płazy
- Kręgowce rozwijające się w wodzie, dorosłe żyjące głównie na lądzie.
- Płazy bezogonowe
- Żaba, ropucha, rzekotka — dorosłe nie mają ogona.
- Płazy ogoniaste
- Traszka, salamandra — zachowują ogon także jako dorosłe.
- Skóra płaza
- Naga, cienka i wilgotna; uczestniczy w wymianie gazowej.
- Oddychanie dorosłego płaza
- Płucami i skórą jednocześnie.
- Kijanka
- Larwa płaza — ma ogon, oddycha skrzelami, żyje w wodzie.
- Skrzek
- Galaretowate jaja płazów składane w wodzie.
- Przeobrażenie płaza
- Skrzek — kijanka — młody płaz z płucami i kończynami.
- Zmiennocieplność płazów
- Temperatura ciała zależy od otoczenia; zimą zapadają w odrętwienie.
- Rola płazów
- Zjadają owady i ślimaki, ograniczając liczbę szkodników.
- Ochrona płazów
- W Polsce wszystkie gatunki chronione; wiosną pomoc przy przejściach przez drogi.
- Gruczoły jadowe ropuchy
- Wydzielina za oczami odstrasza drapieżniki; nie jest groźna dla człowieka przy zwykłym kontakcie.
Sprawdź się
1. Gdzie rozwijają się płazy?
- W wodzie
- W glebie
- W gnieździe na drzewie
- W ciele matki
Pokaż odpowiedź
A. W wodzie — Dorosłe żyją głównie na lądzie.
2. Jak nazywają się jaja płazów?
- Skrzek
- Ikra
- Kokon
- Poczwarka
Pokaż odpowiedź
A. Skrzek — Jaja płazów nazywamy skrzekiem — są otoczone galaretowatą osłonką i składane w wodzie. Ikra to jaja ryb, więc nazwy nie należy mylić.
3. Co dzieje się z kijanką podczas przeobrażenia?
- Traci ogon i skrzela, zyskuje płuca i kończyny
- Rośnie tylko na długość
- Zmienia barwę
- Zaczyna składać skrzek
Pokaż odpowiedź
A. Traci ogon i skrzela, zyskuje płuca i kończyny — W czasie przeobrażenia kijanka traci ogon i skrzela, a zyskuje płuca oraz kończyny — to przebudowa całego ciała. Samo rośnięcie na długość przeobrażeniem nie jest.
4. Skóra płaza jest...
- Naga, cienka i wilgotna
- Pokryta łuskami
- Pokryta piórami
- Sucha i zrogowaciała
Pokaż odpowiedź
A. Naga, cienka i wilgotna — Dlatego uczestniczy w oddychaniu.
5. Kijanka oddycha:
- płucami
- skrzelami
- tchawkami
- skórą wyłącznie
Pokaż odpowiedź
B. skrzelami — Po przeobrażeniu przechodzi na oddychanie płucne.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami