Ptaki

Biologia, klasa 6 · Kręgowce

Najważniejsze w skrócie

Ptaki to stałocieplne kręgowce przystosowane do lotu. Ich ciało pokrywają pióra: konturowe budują powierzchnię nośną skrzydeł i ogona, a puchowe chronią przed utratą ciepła. Kości są lekkie i pneumatyczne (wypełnione powietrzem), szczęki przekształciły się w bezzębny dziób, a mostek ma grzebień, do którego przyczepiają się potężne mięśnie poruszające skrzydłami.

Płuca ptaków współpracują z workami powietrznymi — świeże powietrze przepływa przez płuca również przy wydechu, co daje wydajne oddychanie podczas lotu. Ptaki składają jaja i wysiadują je, a potem opiekują się pisklętami. Kształt dzioba i nóg wskazuje na tryb życia: haczykowaty dziób drapieżnika, cienki dziób owadożercy, gruby dziób ziarnojada, błony pławne u ptaków wodnych. Wiele gatunków odbywa dalekie wędrówki sezonowe.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Bocian biały w gnieździe
Bocian biały (Autor: Carlos Delgado, CC BY-SA 3.0, źródło)

Pojęcia

Pióra konturowe
Budują powierzchnię skrzydeł i ogona; nadają kształt ciału.
Pióra puchowe
Warstwa izolacyjna chroniąca przed utratą ciepła.
Kości pneumatyczne
Lekkie kości wypełnione powietrzem — zmniejszają masę ciała.
Grzebień mostka
Wyrostek, do którego przyczepiają się mięśnie poruszające skrzydłami.
Worki powietrzne
Zbiorniki powietrza współpracujące z płucami; usprawniają oddychanie w locie.
Stałocieplność
Stała temperatura ciała niezależna od otoczenia.
Dziób
Bezzębne szczęki pokryte rogową osłonką; jego kształt zależy od pokarmu.
Gruczoł kuprowy
Wydziela tłuszcz, którym ptak natłuszcza pióra — chroni je przed wodą.
Wysiadywanie
Ogrzewanie jaj ciałem rodzica aż do wyklucia piskląt.
Gniazdowniki
Pisklęta wykluwające się nagie i bezradne, karmione w gnieździe.
Zagniazdowniki
Pisklęta opierzone i zdolne do chodzenia zaraz po wykluciu.
Wędrówki ptaków
Sezonowe przeloty w poszukiwaniu pokarmu i dogodnych warunków.

Sprawdź się

1. Które pióra chronią ptaka przed zimnem?

  1. Puchowe
  2. Konturowe
  3. Lotki
  4. Sterówki
Pokaż odpowiedź

A. Puchowe — Tworzą warstwę izolacyjną przy skórze.

2. Czym są worki powietrzne?

  1. Zbiornikami powietrza współpracującymi z płucami
  2. Częścią układu pokarmowego
  3. Narządami głosu
  4. Zapasem tłuszczu
Pokaż odpowiedź

A. Zbiornikami powietrza współpracującymi z płucami — Dzięki nim płuca omywa świeże powietrze także przy wydechu.

3. Do czego służy gruczoł kuprowy?

  1. Do natłuszczania piór
  2. Do wydalania
  3. Do wabienia partnera
  4. Do trawienia
Pokaż odpowiedź

A. Do natłuszczania piór — Natłuszczone pióra nie przemakają.

4. Które pióra tworzą powierzchnię nośną skrzydła?

  1. Lotki
  2. Puchowe
  3. Sterówki
  4. Włosowate
Pokaż odpowiedź

A. Lotki — Lotki są długie i sztywne, tworzą płaszczyznę skrzydła i to one dają siłę nośną. Sterówki tkwią w ogonie i służą do sterowania oraz hamowania.

5. Worki powietrzne umożliwiają ptakom:

  1. podwójne oddychanie
  2. trawienie ziaren
  3. lepszy wzrok
  4. termoregulację skóry
Pokaż odpowiedź

A. podwójne oddychanie — Tlen jest pobierany także przy wydechu.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami