Ptaki
Biologia, klasa 6 · Kręgowce
Najważniejsze w skrócie
Ptaki to stałocieplne kręgowce przystosowane do lotu. Ich ciało pokrywają pióra: konturowe budują powierzchnię nośną skrzydeł i ogona, a puchowe chronią przed utratą ciepła. Kości są lekkie i pneumatyczne (wypełnione powietrzem), szczęki przekształciły się w bezzębny dziób, a mostek ma grzebień, do którego przyczepiają się potężne mięśnie poruszające skrzydłami.
Płuca ptaków współpracują z workami powietrznymi — świeże powietrze przepływa przez płuca również przy wydechu, co daje wydajne oddychanie podczas lotu. Ptaki składają jaja i wysiadują je, a potem opiekują się pisklętami. Kształt dzioba i nóg wskazuje na tryb życia: haczykowaty dziób drapieżnika, cienki dziób owadożercy, gruby dziób ziarnojada, błony pławne u ptaków wodnych. Wiele gatunków odbywa dalekie wędrówki sezonowe.

Pojęcia
- Pióra konturowe
- Budują powierzchnię skrzydeł i ogona; nadają kształt ciału.
- Pióra puchowe
- Warstwa izolacyjna chroniąca przed utratą ciepła.
- Kości pneumatyczne
- Lekkie kości wypełnione powietrzem — zmniejszają masę ciała.
- Grzebień mostka
- Wyrostek, do którego przyczepiają się mięśnie poruszające skrzydłami.
- Worki powietrzne
- Zbiorniki powietrza współpracujące z płucami; usprawniają oddychanie w locie.
- Stałocieplność
- Stała temperatura ciała niezależna od otoczenia.
- Dziób
- Bezzębne szczęki pokryte rogową osłonką; jego kształt zależy od pokarmu.
- Gruczoł kuprowy
- Wydziela tłuszcz, którym ptak natłuszcza pióra — chroni je przed wodą.
- Wysiadywanie
- Ogrzewanie jaj ciałem rodzica aż do wyklucia piskląt.
- Gniazdowniki
- Pisklęta wykluwające się nagie i bezradne, karmione w gnieździe.
- Zagniazdowniki
- Pisklęta opierzone i zdolne do chodzenia zaraz po wykluciu.
- Wędrówki ptaków
- Sezonowe przeloty w poszukiwaniu pokarmu i dogodnych warunków.
Sprawdź się
1. Które pióra chronią ptaka przed zimnem?
- Puchowe
- Konturowe
- Lotki
- Sterówki
Pokaż odpowiedź
A. Puchowe — Tworzą warstwę izolacyjną przy skórze.
2. Czym są worki powietrzne?
- Zbiornikami powietrza współpracującymi z płucami
- Częścią układu pokarmowego
- Narządami głosu
- Zapasem tłuszczu
Pokaż odpowiedź
A. Zbiornikami powietrza współpracującymi z płucami — Dzięki nim płuca omywa świeże powietrze także przy wydechu.
3. Do czego służy gruczoł kuprowy?
- Do natłuszczania piór
- Do wydalania
- Do wabienia partnera
- Do trawienia
Pokaż odpowiedź
A. Do natłuszczania piór — Natłuszczone pióra nie przemakają.
4. Które pióra tworzą powierzchnię nośną skrzydła?
- Lotki
- Puchowe
- Sterówki
- Włosowate
Pokaż odpowiedź
A. Lotki — Lotki są długie i sztywne, tworzą płaszczyznę skrzydła i to one dają siłę nośną. Sterówki tkwią w ogonie i służą do sterowania oraz hamowania.
5. Worki powietrzne umożliwiają ptakom:
- podwójne oddychanie
- trawienie ziaren
- lepszy wzrok
- termoregulację skóry
Pokaż odpowiedź
A. podwójne oddychanie — Tlen jest pobierany także przy wydechu.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami