Układ hormonalny
Biologia, klasa 7 · Organizm człowieka
Najważniejsze w skrócie
Hormony to substancje wytwarzane przez gruczoły dokrewne i wydzielane wprost do krwi. Krew roznosi je po całym ciele, ale działają tylko na komórki docelowe, które mają odpowiedni receptor. W przeciwieństwie do układu nerwowego układ hormonalny działa wolniej, za to jego efekty trwają dłużej.
Przysadka mózgowa steruje pracą innych gruczołów. Tarczyca wytwarza hormony regulujące tempo przemiany materii — do ich produkcji potrzebny jest jod. Trzustka wydziela insulinę (obniża poziom glukozy we krwi) i glukagon (podnosi go); brak insuliny lub oporność na nią to cukrzyca. Nadnercza wytwarzają adrenalinę, hormon reakcji na stres: przyspiesza serce i oddech, rozszerza źrenice. Jądra i jajniki produkują hormony płciowe odpowiadające za dojrzewanie. Utrzymanie stałych warunków wewnętrznych nazywamy homeostazą.
Pojęcia
- Hormon
- Substancja wytwarzana przez gruczoł dokrewny, wydzielana do krwi.
- Gruczoł dokrewny
- Gruczoł bez przewodów — wydziela hormony wprost do krwi.
- Komórka docelowa
- Komórka z receptorem dla danego hormonu; tylko na nią hormon działa.
- Przysadka mózgowa
- Nadrzędny gruczoł — steruje pracą pozostałych gruczołów.
- Tarczyca
- Reguluje tempo przemiany materii; potrzebuje jodu.
- Insulina
- Hormon trzustki obniżający poziom glukozy we krwi.
- Glukagon
- Hormon trzustki podnoszący poziom glukozy we krwi.
- Cukrzyca
- Choroba z powodu braku insuliny lub oporności na nią.
- Adrenalina
- Hormon nadnerczy; reakcja na stres — szybsze serce i oddech.
- Hormon wzrostu
- Wydzielany przez przysadkę; steruje wzrastaniem organizmu.
- Homeostaza
- Utrzymywanie stałych warunków wewnętrznych organizmu.
- Hormony płciowe
- Testosteron i estrogeny — odpowiadają za dojrzewanie i cechy płciowe.
Sprawdź się
1. Gdzie gruczoły dokrewne wydzielają hormony?
- Wprost do krwi
- Do przewodu pokarmowego
- Na powierzchnię skóry
- Do moczu
Pokaż odpowiedź
A. Wprost do krwi — Nie mają przewodów wyprowadzających.
2. Który gruczoł steruje pracą innych?
- Przysadka mózgowa
- Tarczyca
- Trzustka
- Nadnercza
Pokaż odpowiedź
A. Przysadka mózgowa — Nazywa się ją gruczołem nadrzędnym.
3. Czym jest cukrzyca?
- Chorobą z braku insuliny lub oporności na nią
- Nadmiarem hormonu wzrostu
- Niedoborem jodu
- Chorobą tarczycy
Pokaż odpowiedź
A. Chorobą z braku insuliny lub oporności na nią — Poziom glukozy we krwi jest za wysoki.
4. Hormony płciowe wytwarzają...
- Jądra i jajniki
- Nerki
- Wątroba
- Śledziona
Pokaż odpowiedź
A. Jądra i jajniki — Hormony płciowe powstają w jądrach i jajnikach, a to one uruchamiają zmiany w okresie dojrzewania. Nerki oczyszczają krew i żadnych hormonów płciowych nie wytwarzają.
5. Poziom glukozy we krwi obniża:
- glukagon
- insulina
- adrenalina
- tyroksyna
Pokaż odpowiedź
B. insulina — Jej brak lub nieskuteczność powoduje cukrzycę.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami