Układ nerwowy — budowa i sterowanie

Biologia, klasa 7 · Sterowanie organizmem

Najważniejsze w skrócie

Układ nerwowy odbiera informacje, przetwarza je i steruje pracą organizmu. Dzieli się na ośrodkowy (mózg i rdzeń kręgowy) oraz obwodowy (nerwy). Podstawową komórką jest neuron (komórka nerwowa), który przewodzi impulsy. Mózg odpowiada za myślenie, pamięć i emocje.

Ten temat obejmuje budowę i pracę samego układu nerwowego: neuron, drogi nerwowe, zadania mózgu i rdzenia kręgowego, odruchy (np. cofnięcie ręki od gorącego, przebiegające bez udziału świadomości) oraz higienę pracy układu nerwowego. Receptory tylko wymieniamy — narząd wzroku ma własny temat „Oko i wzrok”, a narząd słuchu i równowagi temat „Ucho, słuch i równowaga”.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Mózgowie człowieka — widok z boku, widoczny móżdżek
Mózgowie człowieka (Autor: John A Beal, PhD Dep't. of Cellular Biology & Anatomy, Louisiana State Universit, CC BY 2.5, źródło)

Pojęcia

Neuron
Komórka nerwowa przewodząca impulsy.
Ośrodkowy układ nerwowy
Mózg i rdzeń kręgowy.
Rola mózgu
Odpowiada za myślenie, pamięć, emocje i sterowanie ciałem.
Odruch
Szybka, automatyczna reakcja (np. cofnięcie ręki od gorącego).
Zmysł wzroku
Odbieranie światła przez oko.
Ucho
Narząd słuchu; odpowiada też za równowagę.
Móżdżek
Część mózgu odpowiadająca za koordynację ruchów i równowagę.
Synapsa
Miejsce przekazywania impulsu między dwoma neuronami.
Dendryty
Krótkie wypustki neuronu odbierające impulsy nerwowe.
Siatkówka
Światłoczuła warstwa oka, na której powstaje obraz.
Błona bębenkowa
Błona ucha drgająca pod wpływem fal dźwiękowych.
Odruch warunkowy
Reakcja wyuczona, powstająca dzięki doświadczeniu.

Sprawdź się

1. Podstawowa komórka układu nerwowego to:

  1. krwinka
  2. kosmek
  3. neuron
  4. nefron
Pokaż odpowiedź

C. neuron — Neuron przewodzi impulsy nerwowe.

2. Cofnięcie ręki od gorącego to:

  1. świadoma decyzja
  2. odruch
  3. choroba
  4. sen
Pokaż odpowiedź

B. odruch — Rękę cofamy odruchowo, zanim mózg zdąży przeanalizować ból — sygnał zawraca już w rdzeniu kręgowym. Świadoma decyzja trwałaby dłużej i skończyłaby się oparzeniem.

3. Impuls przechodzi z jednego neuronu na drugi przez:

  1. ścięgno
  2. synapsę
  3. naczynie włosowate
  4. błonę bębenkową
Pokaż odpowiedź

B. synapsę — W synapsie sygnał przekazywany jest za pomocą substancji chemicznych.

4. Co jako pierwsze zaczyna drgać pod wpływem dźwięku?

  1. ślimak
  2. błona bębenkowa
  3. nerw słuchowy
  4. kanały półkoliste
Pokaż odpowiedź

B. błona bębenkowa — Drgania błony przenoszą się przez kosteczki słuchowe do ślimaka.

5. Ośrodkowy układ nerwowy tworzą:

  1. nerwy, zwoje i sploty nerwowe
  2. mózgowie i rdzeń kręgowy
  3. receptory i efektory
  4. nerwy czaszkowe
Pokaż odpowiedź

B. mózgowie i rdzeń kręgowy — Chronią je czaszka i kręgosłup.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami