Układ oddechowy i krew

Biologia, klasa 7 · Transport i wymiana gazowa

Najważniejsze w skrócie

Układ oddechowy dostarcza tlen i usuwa dwutlenek węgla. Powietrze biegnie: jama nosowa → tchawica → oskrzela → płuca. W płucach, w pęcherzykach płucnych, zachodzi wymiana gazowa: tlen przechodzi do krwi, a dwutlenek węgla z krwi do powietrza wydychanego.

Drugą częścią tematu jest sama krew: jej skład i zadania. Osocze to płynna część, w której zawieszone są krwinki czerwone (transport tlenu dzięki hemoglobinie), krwinki białe (obrona organizmu) i płytki krwi (krzepnięcie). Budowę serca, naczynia krwionośne i oba krwiobiegi omawia osobny temat „Serce i krwiobieg”.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Budowa płuc
Płuca (Autor: Patrick J. Lynch, medical illustrator, CC BY 2.5, źródło)

Pojęcia

Pęcherzyki płucne
Miejsce wymiany gazowej: tlen do krwi, CO₂ z krwi.
Serce
Mięśniowa pompa tłocząca krew do naczyń.
Tętnice
Naczynia prowadzące krew OD serca.
Żyły
Naczynia prowadzące krew DO serca.
Czerwone krwinki
Transportują tlen dzięki hemoglobinie.
Płytki krwi
Biorą udział w krzepnięciu krwi.
Osocze
Płynna część krwi transportująca komórki krwi i substancje odżywcze.
Hemoglobina
Czerwony barwnik krwinek, który wiąże i przenosi tlen.
Przepona
Mięsień oddzielający klatkę piersiową od brzucha; bierze udział w oddychaniu.
Zastawki
Struktury w sercu i żyłach zapobiegające cofaniu się krwi.
Grupy krwi
A, B, AB i 0 w układzie AB0, dodatkowo czynnik Rh dodatni lub ujemny.
Krwiobieg mały
Droga krwi z serca do płuc i z powrotem do serca.

Sprawdź się

1. Gdzie zachodzi wymiana gazowa?

  1. w tchawicy i oskrzelach
  2. w sercu
  3. w żołądku
  4. w pęcherzykach płucnych
Pokaż odpowiedź

D. w pęcherzykach płucnych — W pęcherzykach płucnych tlen wnika do krwi.

2. Jaki gaz usuwamy podczas wydechu?

  1. tlen
  2. azot z powietrza
  3. dwutlenek węgla
  4. wodór
Pokaż odpowiedź

C. dwutlenek węgla — Podczas wydechu pozbywamy się dwutlenku węgla, który powstaje w oddychaniu komórkowym. Tlen też wydychamy, ale go pobieramy — wydech oddaje jego niewykorzystaną resztę, a usuwanym produktem jest CO2.

3. Płynną częścią krwi jest:

  1. limfa
  2. żółć
  3. osocze
  4. surowica żołądkowa
Pokaż odpowiedź

C. osocze — W osoczu zawieszone są krwinki i rozpuszczone substancje odżywcze.

4. Grupy krwi w układzie AB0 to:

  1. I, II i III
  2. Rh+ oraz Rh−
  3. A, B, AB i 0
  4. X, Y i XY
Pokaż odpowiedź

C. A, B, AB i 0 — Dodatkowo określa się czynnik Rh, dodatni lub ujemny.

5. Tlen transportuje:

  1. samo osocze krwi bez krwinek
  2. hemoglobina w erytrocytach
  3. leukocyty
  4. płytki krwi
Pokaż odpowiedź

B. hemoglobina w erytrocytach — Wiąże się z żelazem hemoglobiny.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami