Dziedziczenie cech

Każdą cechę warunkują allele — po jednym od każdego rodzica. Allel dominujący (oznaczany wielką literą) ujawnia się zawsze, gdy jest obecny; allel recesywny (mała litera) ujawnia się tylko wtedy, gdy występuje podwójnie. Osobnik o dwóch takich samych allelach jest homozygotą (AA lub aa), a o dwóch różnych — heterozygotą (Aa). Zestaw alleli to genotyp, a zespół cech, które widzimy — fenotyp.

Grzegorz Mendel, badając groch, sformułował prawa dziedziczenia. Z prawa czystości gamet wynika, że do gamety trafia tylko jeden allel z pary. Krzyżówki genetyczne zapisujemy w tabeli (szachownicy Punnetta): z krzyżówki dwóch heterozygot Aa × Aa otrzymamy potomstwo w stosunku fenotypów 3 : 1 i genotypów 1 AA : 2 Aa : 1 aa. Nie wszystkie cechy dziedziczą się tak prosto — wiele z nich, np. wzrost czy kolor skóry, zależy od wielu genów oraz od środowiska.

Allel dominujący

Ujawnia się zawsze, gdy jest obecny; zapisujemy wielką literą.

Allel recesywny

Ujawnia się tylko w układzie podwójnym (aa); zapisujemy małą literą.

Homozygota

Osobnik o dwóch takich samych allelach: AA lub aa.

Heterozygota

Osobnik o dwóch różnych allelach: Aa.

Genotyp

Zestaw alleli danego organizmu.

Fenotyp

Zespół cech widocznych, wynik genotypu i środowiska.

Prawo czystości gamet

Do gamety trafia tylko jeden allel z pary.

Szachownica Punnetta

Tabela ułatwiająca przewidywanie wyników krzyżówki.

Aa × Aa — fenotypy

Stosunek 3 : 1 (dominujący do recesywnego).

Aa × Aa — genotypy

Stosunek 1 AA : 2 Aa : 1 aa.

Nosiciel

Heterozygota z allelem recesywnym choroby; sam jest zdrowy.

Cechy wielogenowe

Zależą od wielu genów i od środowiska, np. wzrost.

1. Kiedy ujawnia się allel recesywny?

1. Gdy występuje podwójnie (aa)
2. Zawsze
3. Gdy jest w heterozygocie
4. Nigdy

2. Co mówi prawo czystości gamet?

1. Do gamety trafia jeden allel z pary
2. Gamety są zawsze identyczne
3. Allele nie mieszają się nigdy
4. Gamety mają 46 chromosomów

3. Kto to nosiciel choroby recesywnej?

1. Zdrowa heterozygota z jednym allelem chorobowym
2. Osoba chora
3. Homozygota dominująca
4. Osoba po przechorowaniu

4. Jeśli oboje rodzice są Aa, jakie jest prawdopodobieństwo cechy recesywnej u dziecka?

1. 25%
2. 50%
3. 75%
4. 0%

5. Osobnik o genotypie Aa to:

1. homozygota dominująca
2. homozygota recesywna
3. heterozygota
4. mieszaniec bezpłciowy