Grupy krwi i konflikt serologiczny

Biologia, klasa 8 · Genetyka

Najważniejsze w skrócie

Grupy krwi w układzie AB0 zależą od antygenów obecnych na powierzchni krwinek czerwonych. Wyróżniamy grupy A, B, AB i 0. Decydują o tym trzy allele: A i B są równorzędne (współdominujące), a allel 0 jest wobec nich recesywny. Dlatego grupę AB ma osoba z genotypem AB, a grupę 0 — tylko homozygota 00.

Osoba z grupą 0 nazywana bywa uniwersalnym dawcą krwinek, a z grupą AB — uniwersalnym biorcą, choć w praktyce przetacza się krew zgodną grupowo. Osobno dziedziczy się czynnik Rh: Rh+ jest cechą dominującą, Rh− recesywną. Konflikt serologiczny może pojawić się, gdy matka Rh− nosi dziecko Rh+ — jej organizm może wytworzyć przeciwciała niszczące krwinki dziecka. Zapobiega się temu, podając matce odpowiednią immunoglobulinę. Oznaczenie grupy krwi jest niezbędne przed transfuzją i przy zabiegach operacyjnych.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Pobieranie krwi od dawcy
Krwiodawstwo (Autor: Photographer is Mate 3rd Class Michael Buslovich Person is Storekeeper 3rd Class, Public domain, źródło)

Pojęcia

Układ AB0
Cztery grupy krwi: A, B, AB i 0.
Antygen krwinkowy
Cząsteczka na powierzchni krwinki czerwonej decydująca o grupie krwi.
Allele A i B
Są względem siebie równorzędne (współdominujące).
Allel 0
Recesywny wobec A i B.
Genotyp grupy 0
Tylko 00 — homozygota recesywna.
Genotyp grupy AB
AB — obecne są oba antygeny.
Uniwersalny dawca krwinek
Grupa 0 Rh− — brak antygenów A, B i D.
Uniwersalny biorca
Grupa AB Rh+ — obecne wszystkie antygeny.
Czynnik Rh
Antygen D; Rh+ dominuje nad Rh−.
Konflikt serologiczny
Matka Rh− i dziecko Rh+; przeciwciała matki mogą niszczyć krwinki dziecka.
Zapobieganie konfliktowi
Podanie matce immunoglobuliny anty-D.
Transfuzja
Przetoczenie krwi; wymaga zgodności grupowej.

Sprawdź się

1. Ile grup krwi wyróżnia układ AB0?

  1. Cztery
  2. Dwie
  3. Trzy
  4. Osiem
Pokaż odpowiedź

A. Cztery — A, B, AB i 0.

2. Jaka jest zależność między allelami A i B?

  1. Są równorzędne — oba się ujawniają
  2. A dominuje nad B
  3. B dominuje nad A
  4. Oba są recesywne
Pokaż odpowiedź

A. Są równorzędne — oba się ujawniają — Dlatego istnieje grupa AB.

3. Kiedy może wystąpić konflikt serologiczny?

  1. Gdy matka jest Rh−, a dziecko Rh+
  2. Gdy matka jest Rh+, a dziecko Rh−
  3. Gdy oboje są Rh−
  4. Gdy oboje są Rh+
Pokaż odpowiedź

A. Gdy matka jest Rh−, a dziecko Rh+ — Organizm matki może wytworzyć przeciwciała.

4. Osoba z grupą A może mieć genotyp...

  1. AA lub A0
  2. Tylko AA
  3. Tylko A0
  4. AB
Pokaż odpowiedź

A. AA lub A0 — Allel 0 nie ujawnia się przy A.

5. Grupa AB powstaje w wyniku:

  1. dominacji
  2. współdominacji alleli IA i IB
  3. recesywności
  4. mutacji
Pokaż odpowiedź

B. współdominacji alleli IA i IB — Oba allele ujawniają się jednocześnie.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami