Mitoza i mejoza

Biologia, klasa 8 · Genetyka

Najważniejsze w skrócie

Przed każdym podziałem komórka kopiuje swoje DNA — dzięki komplementarności powstają dwie identyczne kopie każdego chromosomu. Mitoza to podział, w wyniku którego z jednej komórki powstają dwie komórki potomne o takiej samej liczbie chromosomów i identycznym materiale genetycznym jak komórka macierzysta. Służy wzrostowi organizmu, regeneracji tkanek i wymianie zużytych komórek.

Mejoza to podział redukcyjny: z jednej komórki diploidalnej (2n) powstają cztery komórki haploidalne (n). Zachodzi tylko przy powstawaniu komórek rozrodczych. Dzięki niej po zapłodnieniu liczba chromosomów nie podwaja się z pokolenia na pokolenie. Mejoza jest też źródłem zmienności: chromosomy układają się losowo, a między chromosomami homologicznymi dochodzi do wymiany odcinków (crossing-over). Dlatego rodzeństwo — poza bliźniętami jednojajowymi — nigdy nie jest identyczne.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Fazy mitozy
Mitoza (Autor: Mrklts, CC BY-SA 3.0, źródło)

Pojęcia

Mitoza
Podział dający dwie komórki identyczne z macierzystą.
Mejoza
Podział redukcyjny: z jednej komórki 2n powstają cztery komórki n.
Po co organizmowi mitoza?
Wzrost, regeneracja, wymiana zużytych komórek.
Po co organizmowi mejoza?
Powstawanie gamet i utrzymanie stałej liczby chromosomów w pokoleniach.
Replikacja DNA
Kopiowanie DNA przed podziałem komórki.
Crossing-over
Wymiana odcinków między chromosomami homologicznymi w mejozie.
Komórka macierzysta
Komórka, która ulega podziałowi.
Komórki potomne
Komórki powstałe w wyniku podziału.
Gameta
Komórka rozrodcza — plemnik lub komórka jajowa.
Zmienność rekombinacyjna
Nowe zestawy genów powstałe przy mejozie i zapłodnieniu.
Ile komórek daje mitoza?
Dwie, o liczbie chromosomów jak u komórki macierzystej.
Ile komórek daje mejoza?
Cztery, o połowie liczby chromosomów.

Sprawdź się

1. Ile komórek powstaje w wyniku mitozy?

  1. Dwie
  2. Cztery
  3. Jedna
  4. Osiem
Pokaż odpowiedź

A. Dwie — Identyczne z komórką macierzystą.

2. Do czego służy mitoza?

  1. Do wzrostu i regeneracji organizmu
  2. Do powstawania gamet
  3. Do zmniejszania liczby chromosomów
  4. Do zapłodnienia
Pokaż odpowiedź

A. Do wzrostu i regeneracji organizmu — Dzięki mitozie organizm rośnie, goi rany i odnawia zużyte komórki, bo powstają dwie komórki identyczne z macierzystą. Gamety powstają w mejozie, a nie w mitozie.

3. Dlaczego mejoza jest konieczna?

  1. Bez niej liczba chromosomów podwajałaby się w każdym pokoleniu
  2. Bo przyspiesza wzrost
  3. Bo naprawia DNA
  4. Bo tworzy tkanki
Pokaż odpowiedź

A. Bez niej liczba chromosomów podwajałaby się w każdym pokoleniu — Zapłodnienie przywraca liczbę 2n.

4. Gdzie w organizmie człowieka zachodzi mejoza?

  1. W jądrach i jajnikach
  2. W wątrobie
  3. W skórze
  4. W mózgu
Pokaż odpowiedź

A. W jądrach i jajnikach — Tam powstają gamety.

5. Gamety powstają w wyniku:

  1. mitozy
  2. mejozy
  3. replikacji
  4. pączkowania
Pokaż odpowiedź

B. mejozy — To podział redukcyjny.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami