Mutacje

Mutacja to nagła, trwała zmiana w materiale genetycznym. Mutacje genowe dotyczą pojedynczego genu — może w nim zabraknąć nukleotydu, może pojawić się dodatkowy albo jeden zostaje zamieniony na inny. Mutacje chromosomowe zmieniają budowę chromosomu (utrata lub przestawienie odcinka), a mutacje liczbowe — liczbę chromosomów, jak w zespole Downa, gdzie chromosom 21 występuje w trzech kopiach.

Czynniki zwiększające ryzyko mutacji nazywamy mutagenami: promieniowanie UV i jonizujące, dym tytoniowy, niektóre substancje chemiczne, część wirusów. Większość mutacji jest obojętna lub szkodliwa — może prowadzić do chorób i nowotworów. Zdarzają się jednak mutacje korzystne: to one dostarczają zmienności, na której działa dobór naturalny, i dzięki nim gatunki mogą się zmieniać. Mutacja w komórce ciała dotyczy tylko tej osoby; mutacja w gamecie może być przekazana potomstwu.

Mutacja

Nagła, trwała zmiana w materiale genetycznym.

Mutacja genowa

Zmiana w obrębie jednego genu, np. zamiana nukleotydu.

Mutacja chromosomowa

Zmiana budowy chromosomu, np. utrata odcinka.

Mutacja liczbowa

Zmiana liczby chromosomów, np. trisomia 21.

Mutagen

Czynnik zwiększający ryzyko mutacji.

Przykłady mutagenów

UV, promieniowanie jonizujące, dym tytoniowy, niektóre chemikalia.

Zespół Downa

Trisomia chromosomu 21 — trzy kopie zamiast dwóch.

Mutacja somatyczna

W komórce ciała; nie jest przekazywana potomstwu.

Mutacja w gamecie

Może zostać przekazana potomstwu.

Skutki mutacji

Najczęściej obojętne lub szkodliwe, rzadziej korzystne.

Rola mutacji w ewolucji

Są źródłem zmienności, na której działa dobór naturalny.

Mutacja a nowotwór

Mutacje genów kontrolujących podziały mogą prowadzić do nowotworu.

1. Czym jest mutacja?

1. Trwałą zmianą w materiale genetycznym
2. Chorobą zakaźną
3. Reakcją odpornościową
4. Podziałem komórki

2. Czym jest mutagen?

1. Czynnikiem zwiększającym ryzyko mutacji
2. Rodzajem genu
3. Enzymem naprawczym
4. Białkiem chromosomu

3. Jaką rolę pełnią mutacje w ewolucji?

1. Są źródłem zmienności
2. Zatrzymują ewolucję
3. Niszczą gatunki zawsze
4. Nie mają znaczenia

4. Jak organizm broni się przed mutacjami?

1. Ma mechanizmy naprawy DNA
2. Podnosi temperaturę
3. Wytwarza przeciwciała przeciw mutacjom
4. Nie ma żadnej obrony

5. Mutacje generatywne:

1. nie są dziedziczone
2. są przekazywane potomstwu
3. dotyczą tylko skóry
4. zawsze są śmiertelne