Powietrze i tlen

Chemia, klasa 7 · Gazy wokół nas

Najważniejsze w skrócie

Powietrze to mieszanina gazów. Najwięcej jest w nim azotu (około 78%) i tlenu (około 21%), a resztę stanowią m.in. argon, dwutlenek węgla i para wodna. Tlen jest niezbędny do oddychania i do spalania — bez niego nie zapali się świeca ani nie utrzyma ogień.

Podczas spalania substancje łączą się z tlenem, wydzielając ciepło i światło. Produktem spalania wielu paliw jest dwutlenek węgla (CO₂). Zwiększona ilość CO₂ w atmosferze nasila efekt cieplarniany. Dwutlenek węgla nie podtrzymuje palenia, dlatego używa się go w gaśnicach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Ciekły tlen
Tlen (Autor: U.S. Air Force/Staff Sgt. Jim Araos, Public domain, źródło)

Pojęcia

Skład powietrza
~78% azotu, ~21% tlenu, reszta inne gazy.
Tlen
Gaz potrzebny do oddychania i spalania (O₂).
Azot
Główny składnik powietrza (~78%).
Spalanie
Łączenie substancji z tlenem; wydziela ciepło i światło.
Dwutlenek węgla
CO₂ — produkt spalania, nie podtrzymuje palenia.
Efekt cieplarniany
Ocieplenie nasilane przez wzrost CO₂ w atmosferze.
Tlenek węgla(II)
CO, czyli czad — bezwonny i trujący gaz z niecałkowitego spalania.
Wykrywanie dwutlenku węgla
Woda wapienna mętnieje w kontakcie z CO₂.
Ozon
O₃ — odmiana tlenu tworząca warstwę chroniącą przed promieniowaniem UV.
Kwaśne deszcze
Opady powstałe z tlenków siarki i azotu rozpuszczonych w wodzie.
Smog
Zanieczyszczenie powietrza pyłami i szkodliwymi gazami.
Argon
Gaz szlachetny stanowiący około 1% powietrza.

Sprawdź się

1. Którego gazu jest w powietrzu najwięcej?

  1. azotu
  2. tlenu
  3. dwutlenku węgla
  4. argonu
Pokaż odpowiedź

A. azotu — Azot stanowi około 78% powietrza, czyli ponad trzy czwarte jego objętości. Tlenu, choć najważniejszego dla oddychania, jest tylko około 21%.

2. Produktem spalania wielu paliw jest:

  1. tlen
  2. azot
  3. wodór
  4. dwutlenek węgla
Pokaż odpowiedź

D. dwutlenek węgla — Podczas spalania paliw zawierających węgiel powstaje dwutlenek węgla, a często też para wodna. Tlen nie jest produktem, tylko substratem — w czasie spalania się zużywa.

3. Który gaz szlachetny stanowi około 1% powietrza?

  1. hel
  2. neon
  3. ksenon
  4. argon
Pokaż odpowiedź

D. argon — Argon to trzeci co do ilości składnik powietrza.

4. Przy niecałkowitym spalaniu może powstać trujący:

  1. tlen
  2. azot
  3. tlenek węgla(II), czyli czad
  4. argon
Pokaż odpowiedź

C. tlenek węgla(II), czyli czad — CO powstaje przy zbyt małym dostępie powietrza.

5. Smog to:

  1. czyste powietrze górskie
  2. rodzaj chmury deszczowej
  3. zanieczyszczenie powietrza pyłami i gazami
  4. gaz szlachetny
Pokaż odpowiedź

C. zanieczyszczenie powietrza pyłami i gazami — Powstaje głównie zimą z dymu z pieców i spalin.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami