Powietrze i tlen
Chemia, klasa 7 · Gazy wokół nas
Najważniejsze w skrócie
Powietrze to mieszanina gazów. Najwięcej jest w nim azotu (około 78%) i tlenu (około 21%), a resztę stanowią m.in. argon, dwutlenek węgla i para wodna. Tlen jest niezbędny do oddychania i do spalania — bez niego nie zapali się świeca ani nie utrzyma ogień.
Podczas spalania substancje łączą się z tlenem, wydzielając ciepło i światło. Produktem spalania wielu paliw jest dwutlenek węgla (CO₂). Zwiększona ilość CO₂ w atmosferze nasila efekt cieplarniany. Dwutlenek węgla nie podtrzymuje palenia, dlatego używa się go w gaśnicach.

Pojęcia
- Skład powietrza
- ~78% azotu, ~21% tlenu, reszta inne gazy.
- Tlen
- Gaz potrzebny do oddychania i spalania (O₂).
- Azot
- Główny składnik powietrza (~78%).
- Spalanie
- Łączenie substancji z tlenem; wydziela ciepło i światło.
- Dwutlenek węgla
- CO₂ — produkt spalania, nie podtrzymuje palenia.
- Efekt cieplarniany
- Ocieplenie nasilane przez wzrost CO₂ w atmosferze.
- Tlenek węgla(II)
- CO, czyli czad — bezwonny i trujący gaz z niecałkowitego spalania.
- Wykrywanie dwutlenku węgla
- Woda wapienna mętnieje w kontakcie z CO₂.
- Ozon
- O₃ — odmiana tlenu tworząca warstwę chroniącą przed promieniowaniem UV.
- Kwaśne deszcze
- Opady powstałe z tlenków siarki i azotu rozpuszczonych w wodzie.
- Smog
- Zanieczyszczenie powietrza pyłami i szkodliwymi gazami.
- Argon
- Gaz szlachetny stanowiący około 1% powietrza.
Sprawdź się
1. Którego gazu jest w powietrzu najwięcej?
- azotu
- tlenu
- dwutlenku węgla
- argonu
Pokaż odpowiedź
A. azotu — Azot stanowi około 78% powietrza, czyli ponad trzy czwarte jego objętości. Tlenu, choć najważniejszego dla oddychania, jest tylko około 21%.
2. Produktem spalania wielu paliw jest:
- tlen
- azot
- wodór
- dwutlenek węgla
Pokaż odpowiedź
D. dwutlenek węgla — Podczas spalania paliw zawierających węgiel powstaje dwutlenek węgla, a często też para wodna. Tlen nie jest produktem, tylko substratem — w czasie spalania się zużywa.
3. Który gaz szlachetny stanowi około 1% powietrza?
- hel
- neon
- ksenon
- argon
Pokaż odpowiedź
D. argon — Argon to trzeci co do ilości składnik powietrza.
4. Przy niecałkowitym spalaniu może powstać trujący:
- tlen
- azot
- tlenek węgla(II), czyli czad
- argon
Pokaż odpowiedź
C. tlenek węgla(II), czyli czad — CO powstaje przy zbyt małym dostępie powietrza.
5. Smog to:
- czyste powietrze górskie
- rodzaj chmury deszczowej
- zanieczyszczenie powietrza pyłami i gazami
- gaz szlachetny
Pokaż odpowiedź
C. zanieczyszczenie powietrza pyłami i gazami — Powstaje głównie zimą z dymu z pieców i spalin.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami