Układ okresowy

Chemia, klasa 7 · Pierwiastki

Najważniejsze w skrócie

Układ okresowy pierwiastków to uporządkowana tablica wszystkich pierwiastków, ułożonych według wzrastającej liczby atomowej. Poziome rzędy to okresy, a pionowe kolumny to grupy. Pierwiastki w tej samej grupie mają podobne właściwości chemiczne.

Pierwiastki dzielimy na metale (np. żelazo, miedź, sód) i niemetale (np. tlen, wodór, siarka). Metale zwykle są błyszczące, przewodzą prąd i ciepło. Niektóre pierwiastki, tzw. gazy szlachetne (np. hel, neon), są bardzo mało aktywne chemicznie.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Portret Dmitrija Mendelejewa
Dmitrij Mendelejew — twórca układu okresowego (Autor: Unknown author Unknown author, Public domain, źródło)

Pojęcia

Układ okresowy
Tablica pierwiastków wg rosnącej liczby atomowej.
Okres
Poziomy rząd w układzie okresowym.
Grupa
Pionowa kolumna; pierwiastki o podobnych właściwościach.
Metale
Błyszczące, przewodzą prąd i ciepło (np. żelazo, miedź).
Niemetale
Np. tlen, wodór, siarka — słabo przewodzą prąd.
Gazy szlachetne
Mało aktywne chemicznie (hel, neon, argon).
Litowce
Pierwiastki 1. grupy (Li, Na, K) — bardzo aktywne metale.
Fluorowce
Pierwiastki 17. grupy (F, Cl, Br, I) — aktywne niemetale.
Symbol chemiczny
Skrót nazwy pierwiastka, np. Fe — żelazo, Au — złoto.
Masa atomowa
Masa atomu wyrażona w unitach (u), podana w układzie okresowym.
Numer okresu
Mówi, ile powłok elektronowych ma atom pierwiastka.
Półmetale
Pierwiastki o właściwościach pośrednich między metalami a niemetalami, np. krzem.

Sprawdź się

1. Jak nazywa się poziomy rząd układu okresowego?

  1. grupa
  2. blok
  3. okres
  4. wiersz metali
Pokaż odpowiedź

C. okres — Poziome rzędy to okresy, a ich numer mówi, ile powłok elektronowych ma atom. Grupy są pionowymi kolumnami i łączą pierwiastki o podobnych właściwościach.

2. Wg czego uporządkowano pierwiastki?

  1. alfabetycznie
  2. wg liczby atomowej
  3. wg barwy
  4. wg ceny
Pokaż odpowiedź

B. wg liczby atomowej — Wg rosnącej liczby atomowej.

3. Do której grupy należy sód (Na)?

  1. 2. — berylowce
  2. 1. — litowce
  3. 17. — fluorowce
  4. 18. — helowce
Pokaż odpowiedź

B. 1. — litowce — Sód to litowiec, bardzo aktywny metal.

4. Ile elektronów walencyjnych mają pierwiastki 1. grupy (litowce)?

  1. 1
  2. 8
  3. 4
  4. 2
Pokaż odpowiedź

A. 1 — Jeden elektron walencyjny — dlatego łatwo tworzą kationy o ładunku 1+.

5. Ile okresów ma współczesny układ okresowy?

  1. 7
  2. 5
  3. 6
  4. 8
Pokaż odpowiedź

A. 7 — Siedem okresów, czyli siedem poziomych rzędów.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami