Węgiel i związki organiczne

Chemia, klasa 8 · Chemia organiczna

Najważniejsze w skrócie

Chemia organiczna zajmuje się związkami węgla. Najprostsze to węglowodory — związki węgla i wodoru. Metan (CH₄) to główny składnik gazu ziemnego, a węglowodory są głównym składnikiem paliw (benzyna, olej). Podczas spalania węglowodorów powstają dwutlenek węgla i woda oraz wydziela się energia.

Ważne grupy związków organicznych to alkohole (np. etanol), kwasy karboksylowe (np. kwas octowy w occie) oraz składniki pożywienia: tłuszcze, cukry (węglowodany) i białka. Te ostatnie budują organizmy i dostarczają energii. Wiele tworzyw sztucznych to również związki organiczne.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Diament i grafit — dwie odmiany węgla
Diament i grafit — odmiany alotropowe węgla (Autor: Robert M. Lavinsky, CC BY-SA 3.0, źródło)

Pojęcia

Chemia organiczna
Nauka o związkach węgla.
Węglowodory
Związki węgla i wodoru (np. metan).
Metan
CH₄ — główny składnik gazu ziemnego.
Alkohol (etanol)
Związek organiczny z grupą OH (np. w spirytusie).
Kwas octowy
Kwas karboksylowy obecny w occie.
Składniki pożywienia
Tłuszcze, cukry (węglowodany) i białka.
Alkany
Węglowodory nasycone o wzorze ogólnym CₙH₂ₙ₊₂, np. metan, etan, propan.
Alkeny
Węglowodory z wiązaniem podwójnym, np. eten C₂H₄.
Alkiny
Węglowodory z wiązaniem potrójnym, np. etyn (acetylen) C₂H₂.
Grupa hydroksylowa
Grupa −OH występująca w alkoholach.
Grupa karboksylowa
Grupa −COOH występująca w kwasach karboksylowych.
Próba z wodą bromową
Węglowodory nienasycone odbarwiają wodę bromową, nasycone nie.

Sprawdź się

1. Czym zajmuje się chemia organiczna?

  1. metalami
  2. gazami szlachetnymi
  3. związkami węgla
  4. solami
Pokaż odpowiedź

C. związkami węgla — Chemia organiczna bada związki węgla — od metanu po białka i tworzywa sztuczne. Metalami i solami zajmuje się chemia nieorganiczna.

2. Kwas octowy znajdziemy w:

  1. wodzie
  2. occie
  3. soli
  4. cukrze
Pokaż odpowiedź

B. occie — Ocet spożywczy to około 10-procentowy roztwór kwasu octowego w wodzie. Sama woda ma odczyn obojętny, więc żadnego kwasu w niej nie ma.

3. Ile atomów wodoru ma cząsteczka metanu?

  1. dwa
  2. trzy
  3. cztery
  4. pięć
Pokaż odpowiedź

C. cztery — Węgiel tworzy cztery wiązania, stąd wzór CH₄.

4. Propan ma wzór:

  1. C₃H₆
  2. C₃H₈
  3. C₄H₁₀
  4. C₂H₆
Pokaż odpowiedź

B. C₃H₈ — Trzeci alkan w szeregu; C₄H₁₀ to butan.

5. Ile wiązań tworzy atom węgla w związkach organicznych?

  1. 2
  2. 3
  3. 4
  4. 6
Pokaż odpowiedź

C. 4 — Węgiel ma cztery elektrony walencyjne i zawsze tworzy cztery wiązania.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami