Prawo Ohma i opór elektryczny
Fizyka, klasa 8 · Elektryczność
Najważniejsze w skrócie
Prawo Ohma mówi, że natężenie prądu płynącego przez przewodnik jest wprost proporcjonalne do napięcia między jego końcami, o ile temperatura się nie zmienia. Stosunek napięcia do natężenia jest wtedy stały i nazywamy go oporem elektrycznym: R = U / I. Jednostką oporu jest om (Ω) — opór 1 Ω ma przewodnik, przez który przy napięciu 1 V płynie prąd 1 A.
Zależność natężenia od napięcia pokazuje wykres zwany charakterystyką prądowo-napięciową. Dla opornika spełniającego prawo Ohma jest to prosta wychodząca z początku układu. Im bardziej stroma prosta, tym mniejszy opór. Opór przewodnika rośnie z jego długością, maleje, gdy przewodnik jest grubszy, i zależy od materiału: miedź ma opór mały, a nikielina duży. Opór metali rośnie też z temperaturą.
Znając dwie z trzech wielkości U, I i R, obliczymy trzecią. Przydaje się to także w sprawach bezpieczeństwa: przy napięciu z gniazdka przez ciało człowieka może popłynąć groźny prąd, a mokra skóra ma mniejszy opór. Przed przeciążeniem instalację chronią bezpieczniki włączone szeregowo z odbiornikami.
Pojęcia
- Treść prawa Ohma
- Natężenie prądu w przewodniku jest wprost proporcjonalne do napięcia między jego końcami (przy stałej temperaturze).
- Opór elektryczny — definicja
- Iloraz napięcia i natężenia: R = U / I. Mówi, jak bardzo przewodnik utrudnia przepływ prądu.
- Ile to jest 1 om?
- Opór przewodnika, przez który przy napięciu 1 V płynie prąd 1 A: 1 Ω = 1 V / 1 A.
- Kiloom i megaom
- 1 kΩ = 1000 Ω, a 1 MΩ = 1 000 000 Ω.
- Charakterystyka prądowo-napięciowa
- Wykres zależności natężenia od napięcia. Dla przewodnika spełniającego prawo Ohma to prosta wychodząca z początku układu.
- Nachylenie prostej na wykresie I(U)
- Im bardziej stroma prosta, tym mniejszy opór — przy tym samym napięciu płynie większy prąd.
- Długość przewodnika a opór
- Dwa razy dłuższy przewód z tego samego materiału i o tym samym przekroju ma dwa razy większy opór.
- Pole przekroju a opór
- Grubszy przewód ma mniejszy opór — prąd ma „szerszą drogę”.
- Materiał a opór
- Srebro i miedź mają mały opór, a nikielina i konstantan duży; dlatego kable są miedziane, a grzałki z drutu oporowego.
- Temperatura a opór metalu
- Opór metali rośnie wraz z temperaturą — rozżarzone włókno żarówki ma większy opór niż zimne.
- Opornik (rezystor)
- Element obwodu o określonym oporze, który ogranicza natężenie prądu.
- Opornica suwakowa
- Opornik o regulowanym oporze — przesuwając suwak, zmieniamy długość drutu, przez który płynie prąd.
Sprawdź się
1. Opór przewodnika obliczamy ze wzoru:
- R = U · I
- R = I / U
- R = U / I
- R = U + I
Pokaż odpowiedź
C. R = U / I — Opór to iloraz napięcia i natężenia — im mniejszy prąd przy danym napięciu, tym większy opór.
2. Jednostkę oporu, om, można zapisać jako:
- V · A
- V / A
- A / V
- W / A
Pokaż odpowiedź
B. V / A — Z wzoru R = U / I wynika, że 1 Ω = 1 V : 1 A.
3. Z wykresu odczytano, że przy napięciu 6 V płynie prąd 0,3 A. Opór opornika wynosi:
- 1,8 Ω
- 2 Ω
- 0,05 Ω
- 20 Ω
Pokaż odpowiedź
D. 20 Ω — R = 6 V : 0,3 A = 20 Ω. Dowolny punkt prostej daje ten sam wynik.
4. Przewody w instalacji domowej robi się z miedzi, ponieważ miedź:
- ma mały opór i słabo się nagrzewa
- ma duży opór i szybko się nagrzewa
- jest izolatorem i chroni przed porażeniem
- wzmacnia napięcie płynące z elektrowni
Pokaż odpowiedź
A. ma mały opór i słabo się nagrzewa — Mały opór oznacza małe straty energii na ciepło w przewodach.
5. Bezpiecznik włącza się do obwodu:
- równolegle do chronionych odbiorników
- równolegle do źródła napięcia
- szeregowo z chronionymi odbiornikami
- tylko między dwoma gniazdkami
Pokaż odpowiedź
C. szeregowo z chronionymi odbiornikami — Przez bezpiecznik musi płynąć cały prąd odbiorników, żeby mógł go przerwać.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami