Prawo Ohma i opór elektryczny

Fizyka, klasa 8 · Elektryczność

Najważniejsze w skrócie

Prawo Ohma mówi, że natężenie prądu płynącego przez przewodnik jest wprost proporcjonalne do napięcia między jego końcami, o ile temperatura się nie zmienia. Stosunek napięcia do natężenia jest wtedy stały i nazywamy go oporem elektrycznym: R = U / I. Jednostką oporu jest om (Ω) — opór 1 Ω ma przewodnik, przez który przy napięciu 1 V płynie prąd 1 A.

Zależność natężenia od napięcia pokazuje wykres zwany charakterystyką prądowo-napięciową. Dla opornika spełniającego prawo Ohma jest to prosta wychodząca z początku układu. Im bardziej stroma prosta, tym mniejszy opór. Opór przewodnika rośnie z jego długością, maleje, gdy przewodnik jest grubszy, i zależy od materiału: miedź ma opór mały, a nikielina duży. Opór metali rośnie też z temperaturą.

Znając dwie z trzech wielkości U, I i R, obliczymy trzecią. Przydaje się to także w sprawach bezpieczeństwa: przy napięciu z gniazdka przez ciało człowieka może popłynąć groźny prąd, a mokra skóra ma mniejszy opór. Przed przeciążeniem instalację chronią bezpieczniki włączone szeregowo z odbiornikami.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Treść prawa Ohma
Natężenie prądu w przewodniku jest wprost proporcjonalne do napięcia między jego końcami (przy stałej temperaturze).
Opór elektryczny — definicja
Iloraz napięcia i natężenia: R = U / I. Mówi, jak bardzo przewodnik utrudnia przepływ prądu.
Ile to jest 1 om?
Opór przewodnika, przez który przy napięciu 1 V płynie prąd 1 A: 1 Ω = 1 V / 1 A.
Kiloom i megaom
1 kΩ = 1000 Ω, a 1 MΩ = 1 000 000 Ω.
Charakterystyka prądowo-napięciowa
Wykres zależności natężenia od napięcia. Dla przewodnika spełniającego prawo Ohma to prosta wychodząca z początku układu.
Nachylenie prostej na wykresie I(U)
Im bardziej stroma prosta, tym mniejszy opór — przy tym samym napięciu płynie większy prąd.
Długość przewodnika a opór
Dwa razy dłuższy przewód z tego samego materiału i o tym samym przekroju ma dwa razy większy opór.
Pole przekroju a opór
Grubszy przewód ma mniejszy opór — prąd ma „szerszą drogę”.
Materiał a opór
Srebro i miedź mają mały opór, a nikielina i konstantan duży; dlatego kable są miedziane, a grzałki z drutu oporowego.
Temperatura a opór metalu
Opór metali rośnie wraz z temperaturą — rozżarzone włókno żarówki ma większy opór niż zimne.
Opornik (rezystor)
Element obwodu o określonym oporze, który ogranicza natężenie prądu.
Opornica suwakowa
Opornik o regulowanym oporze — przesuwając suwak, zmieniamy długość drutu, przez który płynie prąd.

Sprawdź się

1. Opór przewodnika obliczamy ze wzoru:

  1. R = U · I
  2. R = I / U
  3. R = U / I
  4. R = U + I
Pokaż odpowiedź

C. R = U / I — Opór to iloraz napięcia i natężenia — im mniejszy prąd przy danym napięciu, tym większy opór.

2. Jednostkę oporu, om, można zapisać jako:

  1. V · A
  2. V / A
  3. A / V
  4. W / A
Pokaż odpowiedź

B. V / A — Z wzoru R = U / I wynika, że 1 Ω = 1 V : 1 A.

3. Z wykresu odczytano, że przy napięciu 6 V płynie prąd 0,3 A. Opór opornika wynosi:

  1. 1,8 Ω
  2. 2 Ω
  3. 0,05 Ω
  4. 20 Ω
Pokaż odpowiedź

D. 20 Ω — R = 6 V : 0,3 A = 20 Ω. Dowolny punkt prostej daje ten sam wynik.

4. Przewody w instalacji domowej robi się z miedzi, ponieważ miedź:

  1. ma mały opór i słabo się nagrzewa
  2. ma duży opór i szybko się nagrzewa
  3. jest izolatorem i chroni przed porażeniem
  4. wzmacnia napięcie płynące z elektrowni
Pokaż odpowiedź

A. ma mały opór i słabo się nagrzewa — Mały opór oznacza małe straty energii na ciepło w przewodach.

5. Bezpiecznik włącza się do obwodu:

  1. równolegle do chronionych odbiorników
  2. równolegle do źródła napięcia
  3. szeregowo z chronionymi odbiornikami
  4. tylko między dwoma gniazdkami
Pokaż odpowiedź

C. szeregowo z chronionymi odbiornikami — Przez bezpiecznik musi płynąć cały prąd odbiorników, żeby mógł go przerwać.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami