Krajobraz gór wysokich
Geografia, klasa 5 · Krajobrazy Polski
Najważniejsze w skrócie
Tatry to jedyne góry wysokie w Polsce. Mają ostre, skaliste szczyty, strome ściany i głębokie doliny wyżłobione przez dawne lodowce. Najwyższy polski szczyt, Rysy, ma 2499 metrów. Wśród charakterystycznych form znajdziemy turnie, granie, żleby oraz kotły polodowcowe z jeziorami — takimi jak Morskie Oko czy Czarny Staw.
W górach obowiązuje piętrowy układ roślinności: u podnóża rosną lasy liściaste (regiel dolny), wyżej świerkowe (regiel górny), potem kosodrzewina, hale porośnięte trawami, a na szczytach jest już tylko naga skała — piętro turni. Im wyżej, tym chłodniej: temperatura spada mniej więcej o 0,6 °C na każde 100 metrów wzniesienia. Mieszkańcy Podhala od wieków zajmowali się pasterstwem owiec, a dziś żyją głównie z turystyki. W górach trzeba uważać na gwałtowne załamania pogody i schodzić z grani podczas burzy.

Pojęcia
- Góry wysokie
- Góry o ostrych, skalistych szczytach — w Polsce tylko Tatry.
- Kozica
- Zwierzę symbol Tatr, żyje w piętrze hal i turni.
- Turnia
- Skalisty, stromy szczyt lub ściana w górach wysokich.
- Grań
- Ostra krawędź łącząca szczyty górskie.
- Kocioł polodowcowy
- Zagłębienie wyżłobione przez lodowiec, często z jeziorem.
- Morskie Oko
- Największe jezioro w Tatrach, leży w kotle polodowcowym.
- Regiel dolny
- Piętro lasów liściastych i mieszanych u podnóża gór.
- Regiel górny
- Piętro lasów świerkowych powyżej regla dolnego.
- Kosodrzewina
- Piętro niskiej, płożącej się sosny górskiej.
- Hala
- Górska łąka wypasana przez pasterzy.
- Piętro turni
- Najwyższe piętro — naga skała i porosty.
- Spadek temperatury w górach
- Około 0,6 °C na każde 100 m wysokości.
Sprawdź się
1. Które góry w Polsce są górami wysokimi?
- Tatry
- Bieszczady
- Sudety
- Góry Świętokrzyskie
Pokaż odpowiedź
A. Tatry — Mają skaliste, ostre szczyty.
2. Jaka roślinność tworzy piętro kosodrzewiny?
- Niska, płożąca się sosna górska
- Buki
- Świerki
- Niskie trawy i kwitnące górskie zioła
Pokaż odpowiedź
A. Niska, płożąca się sosna górska — Wytrzymuje silny wiatr i śnieg.
3. Co zrobić, gdy w górach zaskoczy nas burza?
- Zejść z grani i schronić się niżej
- Wejść na szczyt
- Stanąć pod samotnym drzewem na grani
- Wyciągnąć kijki nad głowę
Pokaż odpowiedź
A. Zejść z grani i schronić się niżej — Wyniosłe miejsca przyciągają pioruny.
4. Najwyższym pasmem górskim w Polsce są:
- Bieszczady
- Karkonosze
- Tatry
- Beskidy
Pokaż odpowiedź
C. Tatry — Najwyższe pasmo to Tatry, z Rysami liczącymi 2499 m n.p.m. Karkonosze sięgają 1603 m, więc są sporo niższe.
5. Najwyżej położone jezioro w Polsce, Zadni Mnichowy Stawek w Tatrach, leży na wysokości ___ m n.p.m.
- 1070
- 1570
- 2070
- 2470
Pokaż odpowiedź
C. 2070 — Zadni Mnichowy Stawek leży na wysokości 2070 m n.p.m., czyli wyżej niż każde inne jezioro w Polsce.
Więcej pytań — razem 64 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami