Krajobraz gór wysokich

Geografia, klasa 5 · Krajobrazy Polski

Najważniejsze w skrócie

Tatry to jedyne góry wysokie w Polsce. Mają ostre, skaliste szczyty, strome ściany i głębokie doliny wyżłobione przez dawne lodowce. Najwyższy polski szczyt, Rysy, ma 2499 metrów. Wśród charakterystycznych form znajdziemy turnie, granie, żleby oraz kotły polodowcowe z jeziorami — takimi jak Morskie Oko czy Czarny Staw.

W górach obowiązuje piętrowy układ roślinności: u podnóża rosną lasy liściaste (regiel dolny), wyżej świerkowe (regiel górny), potem kosodrzewina, hale porośnięte trawami, a na szczytach jest już tylko naga skała — piętro turni. Im wyżej, tym chłodniej: temperatura spada mniej więcej o 0,6 °C na każde 100 metrów wzniesienia. Mieszkańcy Podhala od wieków zajmowali się pasterstwem owiec, a dziś żyją głównie z turystyki. W górach trzeba uważać na gwałtowne załamania pogody i schodzić z grani podczas burzy.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Skaliste szczyty Tatr
Tatry — góry wysokie (Autor: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, źródło)

Pojęcia

Góry wysokie
Góry o ostrych, skalistych szczytach — w Polsce tylko Tatry.
Kozica
Zwierzę symbol Tatr, żyje w piętrze hal i turni.
Turnia
Skalisty, stromy szczyt lub ściana w górach wysokich.
Grań
Ostra krawędź łącząca szczyty górskie.
Kocioł polodowcowy
Zagłębienie wyżłobione przez lodowiec, często z jeziorem.
Morskie Oko
Największe jezioro w Tatrach, leży w kotle polodowcowym.
Regiel dolny
Piętro lasów liściastych i mieszanych u podnóża gór.
Regiel górny
Piętro lasów świerkowych powyżej regla dolnego.
Kosodrzewina
Piętro niskiej, płożącej się sosny górskiej.
Hala
Górska łąka wypasana przez pasterzy.
Piętro turni
Najwyższe piętro — naga skała i porosty.
Spadek temperatury w górach
Około 0,6 °C na każde 100 m wysokości.

Sprawdź się

1. Które góry w Polsce są górami wysokimi?

  1. Tatry
  2. Bieszczady
  3. Sudety
  4. Góry Świętokrzyskie
Pokaż odpowiedź

A. Tatry — Mają skaliste, ostre szczyty.

2. Jaka roślinność tworzy piętro kosodrzewiny?

  1. Niska, płożąca się sosna górska
  2. Buki
  3. Świerki
  4. Niskie trawy i kwitnące górskie zioła
Pokaż odpowiedź

A. Niska, płożąca się sosna górska — Wytrzymuje silny wiatr i śnieg.

3. Co zrobić, gdy w górach zaskoczy nas burza?

  1. Zejść z grani i schronić się niżej
  2. Wejść na szczyt
  3. Stanąć pod samotnym drzewem na grani
  4. Wyciągnąć kijki nad głowę
Pokaż odpowiedź

A. Zejść z grani i schronić się niżej — Wyniosłe miejsca przyciągają pioruny.

4. Najwyższym pasmem górskim w Polsce są:

  1. Bieszczady
  2. Karkonosze
  3. Tatry
  4. Beskidy
Pokaż odpowiedź

C. Tatry — Najwyższe pasmo to Tatry, z Rysami liczącymi 2499 m n.p.m. Karkonosze sięgają 1603 m, więc są sporo niższe.

5. Najwyżej położone jezioro w Polsce, Zadni Mnichowy Stawek w Tatrach, leży na wysokości ___ m n.p.m.

  1. 1070
  2. 1570
  3. 2070
  4. 2470
Pokaż odpowiedź

C. 2070 — Zadni Mnichowy Stawek leży na wysokości 2070 m n.p.m., czyli wyżej niż każde inne jezioro w Polsce.

Więcej pytań — razem 64 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami