Orientacja w terenie

Geografia, klasa 5 · Mapa

Najważniejsze w skrócie

Orientacja w terenie polega na wyznaczeniu kierunków i ustaleniu własnego położenia. Cztery kierunki główne to północ (N), południe (S), wschód (E) i zachód (W); między nimi leżą kierunki pośrednie: północny wschód, południowy wschód, południowy zachód i północny zachód. Najpewniejszym przyrządem jest kompas — jego igła magnetyczna zawsze ustawia się wzdłuż linii północ–południe.

Kierunki można też wyznaczyć bez kompasu. Słońce wschodzi po wschodniej stronie nieba, w południe góruje na południu, a zachodzi na zachodzie. Nocą wskazówką jest Gwiazda Polarna, którą znajdziemy, przedłużając bok Wielkiego Wozu — leży dokładnie na północy. Pomagają też wskazówki przyrodnicze: mchy i porosty rosną bujniej po wilgotniejszej, północnej stronie pni, a korony drzew wolno stojących są bardziej rozbudowane od południa. Mapę orientujemy, obracając ją tak, by jej góra wskazywała północ.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Kompas z różą wiatrów
Kompas (Autor: Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0, źródło)

Pojęcia

Kierunki główne
Północ (N), południe (S), wschód (E), zachód (W).
Wielki Wóz
Gwiazdozbiór, dzięki któremu odnajdziemy Gwiazdę Polarną.
Igła magnetyczna
Element kompasu ustawiający się wzdłuż linii północ–południe.
Gdzie wschodzi Słońce?
Po wschodniej stronie nieba.
Gdzie góruje Słońce w południe?
Na południu — cienie są wtedy najkrótsze.
Gwiazda Polarna
Wskazuje północ; znajdziemy ją dzięki Wielkiemu Wozowi.
Mchy na pniach
Rosną bujniej po wilgotniejszej, północnej stronie.
Orientowanie mapy
Ustawienie mapy tak, by jej góra wskazywała północ.
Gdzie jest północ na mapie?
Zwykle u góry mapy.
Marsz na azymut
Poruszanie się w terenie według kąta odczytanego z kompasu.
Do czego służy kompas w lesie?
Do utrzymania obranego kierunku marszu.
Punkt orientacyjny
Wyraźny obiekt w terenie ułatwiający ustalenie położenia.

Sprawdź się

1. Który przyrząd wskazuje kierunek północny?

  1. Kompas
  2. Termometr
  3. Barometr
  4. Wiatromierz
Pokaż odpowiedź

A. Kompas — Kierunek północny wskazuje kompas, bo jego igła jest magnetyczna. Barometr mierzy tylko ciśnienie powietrza.

2. Który kierunek leży między północą a wschodem?

  1. Północny wschód
  2. Południowy wschód
  3. Północny zachód
  4. Południowy zachód
Pokaż odpowiedź

A. Północny wschód — Między północą a wschodem leży kierunek pośredni: północny wschód. Południowy wschód znajduje się po przeciwnej stronie mapy.

3. Azymut 180 stopni wskazuje kierunek:

  1. południowy
  2. północny
  3. wschodni
  4. zachodni
Pokaż odpowiedź

A. południowy — Azymut liczymy od północy zgodnie z ruchem wskazówek zegara, więc 180 stopni to południe.

4. Jak wyznaczyć kierunki, mając zegarek i Słońce?

  1. Skierować wskazówkę godzinową na Słońce — dwusieczna kąta wskaże południe
  2. Skierować cyfrę 12 na Słońce — wskazówka godzinowa wskaże wtedy kierunek północny
  3. Zdjąć wskazówki
  4. To niemożliwe
Pokaż odpowiedź

A. Skierować wskazówkę godzinową na Słońce — dwusieczna kąta wskaże południe — Metoda działa przy widocznym Słońcu.

5. Mapa leży przed tobą północą do góry. Schronisko narysowano na prawo od miasteczka, czyli leży ono od miasteczka na ___.

  1. północ
  2. południe
  3. wschód
  4. zachód
Pokaż odpowiedź

C. wschód — Gdy północ jest u góry mapy, prawa strona to wschód, a lewa – zachód.

Więcej pytań — razem 66 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami