Orientacja w terenie
Geografia, klasa 5 · Mapa
Najważniejsze w skrócie
Orientacja w terenie polega na wyznaczeniu kierunków i ustaleniu własnego położenia. Cztery kierunki główne to północ (N), południe (S), wschód (E) i zachód (W); między nimi leżą kierunki pośrednie: północny wschód, południowy wschód, południowy zachód i północny zachód. Najpewniejszym przyrządem jest kompas — jego igła magnetyczna zawsze ustawia się wzdłuż linii północ–południe.
Kierunki można też wyznaczyć bez kompasu. Słońce wschodzi po wschodniej stronie nieba, w południe góruje na południu, a zachodzi na zachodzie. Nocą wskazówką jest Gwiazda Polarna, którą znajdziemy, przedłużając bok Wielkiego Wozu — leży dokładnie na północy. Pomagają też wskazówki przyrodnicze: mchy i porosty rosną bujniej po wilgotniejszej, północnej stronie pni, a korony drzew wolno stojących są bardziej rozbudowane od południa. Mapę orientujemy, obracając ją tak, by jej góra wskazywała północ.

Pojęcia
- Kierunki główne
- Północ (N), południe (S), wschód (E), zachód (W).
- Wielki Wóz
- Gwiazdozbiór, dzięki któremu odnajdziemy Gwiazdę Polarną.
- Igła magnetyczna
- Element kompasu ustawiający się wzdłuż linii północ–południe.
- Gdzie wschodzi Słońce?
- Po wschodniej stronie nieba.
- Gdzie góruje Słońce w południe?
- Na południu — cienie są wtedy najkrótsze.
- Gwiazda Polarna
- Wskazuje północ; znajdziemy ją dzięki Wielkiemu Wozowi.
- Mchy na pniach
- Rosną bujniej po wilgotniejszej, północnej stronie.
- Orientowanie mapy
- Ustawienie mapy tak, by jej góra wskazywała północ.
- Gdzie jest północ na mapie?
- Zwykle u góry mapy.
- Marsz na azymut
- Poruszanie się w terenie według kąta odczytanego z kompasu.
- Do czego służy kompas w lesie?
- Do utrzymania obranego kierunku marszu.
- Punkt orientacyjny
- Wyraźny obiekt w terenie ułatwiający ustalenie położenia.
Sprawdź się
1. Który przyrząd wskazuje kierunek północny?
- Kompas
- Termometr
- Barometr
- Wiatromierz
Pokaż odpowiedź
A. Kompas — Kierunek północny wskazuje kompas, bo jego igła jest magnetyczna. Barometr mierzy tylko ciśnienie powietrza.
2. Który kierunek leży między północą a wschodem?
- Północny wschód
- Południowy wschód
- Północny zachód
- Południowy zachód
Pokaż odpowiedź
A. Północny wschód — Między północą a wschodem leży kierunek pośredni: północny wschód. Południowy wschód znajduje się po przeciwnej stronie mapy.
3. Azymut 180 stopni wskazuje kierunek:
- południowy
- północny
- wschodni
- zachodni
Pokaż odpowiedź
A. południowy — Azymut liczymy od północy zgodnie z ruchem wskazówek zegara, więc 180 stopni to południe.
4. Jak wyznaczyć kierunki, mając zegarek i Słońce?
- Skierować wskazówkę godzinową na Słońce — dwusieczna kąta wskaże południe
- Skierować cyfrę 12 na Słońce — wskazówka godzinowa wskaże wtedy kierunek północny
- Zdjąć wskazówki
- To niemożliwe
Pokaż odpowiedź
A. Skierować wskazówkę godzinową na Słońce — dwusieczna kąta wskaże południe — Metoda działa przy widocznym Słońcu.
5. Mapa leży przed tobą północą do góry. Schronisko narysowano na prawo od miasteczka, czyli leży ono od miasteczka na ___.
- północ
- południe
- wschód
- zachód
Pokaż odpowiedź
C. wschód — Gdy północ jest u góry mapy, prawa strona to wschód, a lewa – zachód.
Więcej pytań — razem 66 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami