Chiny — ludność i gospodarka
Geografia, klasa 8 · Azja
Najważniejsze w skrócie
Chiny zajmują ok. 9,6 mln km² we wschodniej Azji i liczą ok. 1,4 mld mieszkańców. Przez dziesięciolecia były najludniejszym państwem świata — według szacunków ONZ około 2023 r. wyprzedziły je Indie. Ludność jest rozmieszczona bardzo nierównomiernie: ponad 90% Chińczyków mieszka na wschodzie, na żyznych nizinach i w dolinach wielkich rzek — Jangcy i Huang He. Zachód, z Wyżyną Tybetańską i pustyniami, jest prawie pusty.
Aby zahamować szybki przyrost ludności, w latach 1979–2015 obowiązywała polityka jednego dziecka. Spowolniła ona wzrost liczby mieszkańców, ale przyniosła poważne skutki uboczne: szybkie starzenie się społeczeństwa i przewagę chłopców nad dziewczętami. Dziś władze zachęcają rodziny do posiadania większej liczby dzieci, a ludność kraju zaczęła maleć.
Od 1978 r. Chiny otwierały gospodarkę na świat. W specjalnych strefach ekonomicznych, np. w Shenzhen, zagraniczne firmy dostały ulgi i tanią siłę roboczą, a kraj stał się „fabryką świata” i największym eksporterem towarów. Rolnictwo — ryż na południu, pszenica na północy, herbata na stokach i tarasy na zboczach — nadal zatrudnia miliony ludzi. Symbolami kraju są Wielki Mur i Zapora Trzech Przełomów na Jangcy, największa elektrownia wodna świata.
Pojęcia
- Liczba ludności Chin
- Ok. 1,4 mld — drugie miejsce na świecie po Indiach (od ok. 2023 r.).
- Polityka jednego dziecka
- Ograniczenie liczby dzieci w rodzinie, obowiązujące w Chinach w latach 1979–2015.
- Skutki polityki jednego dziecka
- Starzenie się społeczeństwa, przewaga chłopców, coraz mniej osób w wieku produkcyjnym.
- Wschód Chin
- Niziny i doliny rzek z łagodnym klimatem — mieszka tu ponad 90% ludności.
- Zachód Chin
- Wyżyna Tybetańska, góry i pustynie — rozległy, słabo zaludniony obszar.
- Nizina Chińska
- Żyzna nizina nad Huang He, jeden z najgęściej zaludnionych obszarów świata.
- Huang He (Żółta Rzeka)
- Rzeka niosąca żółty less; jej wylewy przez wieki niszczyły pola i wsie.
- Uprawa ryżu w Chinach
- Głównie na wilgotnym południu i w dolinie Jangcy; Chiny są największym producentem ryżu.
- Tarasy ryżowe
- Schodkowe pola na stokach — zatrzymują wodę i chronią glebę przed erozją.
- Herbata w Chinach
- Krzew uprawiany na stokach południowych Chin — kraj jest jej największym producentem.
- Specjalne strefy ekonomiczne
- Obszary z ulgami dla zagranicznych firm, tworzone od 1980 r., np. Shenzhen.
- Shenzhen
- Z małej miejscowości przy Hongkongu wyrosło wielomilionowe centrum elektroniki.
Sprawdź się
1. Ile mieszkańców liczą obecnie Chiny?
- Około 400 milionów
- Około 2,8 miliarda
- Około 1,4 miliarda
- Około 140 milionów
Pokaż odpowiedź
C. Około 1,4 miliarda — Chiny mają ok. 1,4 mld ludzi — niemal tyle samo co Indie, które wyprzedziły je ok. 2023 r.
2. Który skutek polityki jednego dziecka Chiny odczuwają dziś najmocniej?
- Gwałtowny wzrost liczby urodzeń
- Szybkie starzenie się społeczeństwa
- Nadmiar młodych ludzi szukających pracy w miastach
- Przewaga dziewcząt nad chłopcami
Pokaż odpowiedź
B. Szybkie starzenie się społeczeństwa — Przez 35 lat rodziło się mało dzieci, więc dziś przybywa emerytów, a ubywa osób w wieku produkcyjnym.
3. Na której rzece zbudowano Zaporę Trzech Przełomów?
- Na Jangcy
- Na Huang He
- Na Gangesie
- Na Mekongu
Pokaż odpowiedź
A. Na Jangcy — Zapora przegradza Jangcy — najdłuższą rzekę Azji — w jej środkowym biegu, w prowincji Hubei.
4. Po co rolnicy w Chinach budują tarasy na zboczach gór?
- Aby ułatwić wypas owiec i kóz na stokach
- Aby chronić wsie przed lawinami śnieżnymi
- Aby szybciej odprowadzać wodę do rzek
- Aby zatrzymać wodę i ograniczyć erozję gleby
Pokaż odpowiedź
D. Aby zatrzymać wodę i ograniczyć erozję gleby — Płaskie, schodkowe pola można zalać wodą pod ryż, a gleba nie spływa ze stoku podczas ulew.
5. Jaką długość ma Wielki Mur Chiński razem ze wszystkimi odnogami?
- Około 2 tysięcy kilometrów
- Ponad 20 tysięcy kilometrów
- Około 500 kilometrów
- Ponad 100 tysięcy kilometrów
Pokaż odpowiedź
B. Ponad 20 tysięcy kilometrów — Pomiary z 2012 r. dały ok. 21 tys. km wszystkich odcinków budowanych przez kolejne dynastie.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami