Tadeusz Kościuszko i Kazimierz Pułaski
Historia, klasa 4 · 1745–1817
Najważniejsze w skrócie
Tadeusz Kościuszko urodził się w 1746 r. i kształcił w warszawskiej Szkole Rycerskiej, a potem we Francji, gdzie uczył się budowy fortyfikacji. Gdy koloniści amerykańscy zbuntowali się przeciw Anglii, wyruszył za ocean i zaprojektował umocnienia, dzięki którym Amerykanie wygrali bitwę pod Saratogą, a potem obronną twierdzę West Point. Za zasługi otrzymał stopień generała brygady armii amerykańskiej. Jego zasadą było, że wolność należy się wszystkim ludziom — w testamencie przeznaczył swój amerykański majątek na wykup i naukę niewolników.
Po powrocie do kraju walczył w obronie Konstytucji 3 maja, a w 1794 r. stanął na czele powstania, które nazywamy insurekcją kościuszkowską. 24 marca 1794 r. na rynku w Krakowie złożył przysięgę narodowi. Dwa tygodnie później pod Racławicami jego wojsko pokonało Rosjan, a bohaterami bitwy zostali chłopi z kosami osadzonymi na sztorc — kosynierzy. Jeden z nich, Wojciech Bartos, zdobył armatę i otrzymał nazwisko Głowacki. W Uniwersale połanieckim Kościuszko obiecał chłopom wolność osobistą i ulgi w pańszczyźnie. Powstanie upadło po klęsce pod Maciejowicami.
Kazimierz Pułaski, starszy o rok, był jednym z dowódców konfederacji barskiej i przez kilka miesięcy bronił klasztoru na Jasnej Górze. Po klęsce konfederacji także popłynął do Ameryki. Tam zorganizował od podstaw oddziały jazdy i dlatego nazywa się go ojcem amerykańskiej kawalerii. Zginął od rany odniesionej podczas szturmu na Savannah w 1779 r. Obaj Polacy są w Stanach Zjednoczonych pamiętani do dziś: mostami, miastami i świętem Pulaski Day.
Ważne daty
- 1745 — Narodziny Kazimierza Pułaskiego.
- 1746 — Narodziny Tadeusza Kościuszki.
- 1768 — Wybuch konfederacji barskiej — Pułaski jednym z dowódców.
- 1777 — Bitwa pod Saratogą — umocnienia projektu Kościuszki.
- 1779 — Śmierć Pułaskiego po szturmie na Savannah.
- 1794 — Przysięga Kościuszki na rynku w Krakowie — 24 marca.
- 1794 — Zwycięstwo pod Racławicami — 4 kwietnia.
- 1794 — Uniwersał połaniecki — 7 maja; klęska pod Maciejowicami — 10 października.
Ważne postacie
- Tadeusz Kościuszko — Generał, inżynier wojskowy, przywódca insurekcji 1794 r.
- Kazimierz Pułaski — Konfederat barski, twórca kawalerii amerykańskiej.
- Wojciech Bartos Głowacki — Kosynier spod Racławic, który zdobył armatę.
- Jerzy Waszyngton — Dowódca armii amerykańskiej, pierwszy prezydent USA.
- Jan Kiliński — Szewc, przywódca powstania w Warszawie w 1794 r.
Pojęcia
- W jakiej szkole kształcił się Tadeusz Kościuszko?
- W Szkole Rycerskiej w Warszawie.
- Czego Kościuszko uczył się we Francji?
- Inżynierii wojskowej — budowy fortyfikacji.
- W jakiej wojnie Kościuszko walczył za oceanem?
- W wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych.
- Jaką twierdzę zaprojektował Kościuszko w Ameryce?
- West Point nad rzeką Hudson.
- Pod jaką bitwą pomogły umocnienia Kościuszki?
- Pod Saratogą w 1777 r.
- Jaki stopień otrzymał Kościuszko w armii amerykańskiej?
- Generała brygady.
- Co Kościuszko zapisał w amerykańskim testamencie?
- Majątek na wykup i naukę niewolników.
- Jak nazywamy powstanie z 1794 r.?
- Insurekcją kościuszkowską.
- Gdzie Kościuszko złożył przysięgę narodowi?
- Na rynku w Krakowie, 24 marca 1794 r.
- Jaka bitwa insurekcji jest najbardziej znana?
- Bitwa pod Racławicami, 4 kwietnia 1794 r.
- Kim byli kosynierzy?
- Chłopami walczącymi kosami osadzonymi na sztorc.
- Kto zdobył armatę pod Racławicami?
- Wojciech Bartos, nazwany potem Głowackim.
Sprawdź się
1. Tadeusz Kościuszko kształcił się w:
- Akademii Krakowskiej
- Szkole Rycerskiej
- Akademii Zamojskiej
- Collegium Nobilium
Pokaż odpowiedź
B. Szkole Rycerskiej — Szkoła Rycerska kształciła przyszłych oficerów.
2. Przysięgę narodowi Kościuszko złożył w:
- Warszawie
- Krakowie
- Poznaniu
- Wilnie
Pokaż odpowiedź
B. Krakowie — Stało się to 24 marca 1794 r. na Rynku Głównym.
3. Insurekcję zakończyła klęska pod:
- Racławicami
- Szczekocinami
- Maciejowicami
- Dubienką
Pokaż odpowiedź
C. Maciejowicami — Bitwa pod Maciejowicami odbyła się 10 października 1794 r.
4. W Ameryce Pułaski stworzył:
- flotę wojenną
- oddziały kawalerii
- artylerię
- szpitale polowe
Pokaż odpowiedź
B. oddziały kawalerii — Nazywa się go ojcem amerykańskiej kawalerii.
5. Tytuł Kościuszki podczas powstania brzmiał:
- hetman
- Naczelnik
- regent
- marszałek
Pokaż odpowiedź
B. Naczelnik — Był Najwyższym Naczelnikiem Siły Zbrojnej Narodowej.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami