Rzeczpospolita Szlachecka

Rzeczpospolita Obojga Narodów powstała na mocy Unii Lubelskiej (1569). Było to jedno z największych państw w Europie, obejmujące Polskę, Litwę, Ukrainę i Białoruś. Ustrój Rzeczypospolitej był wyjątkowy – szlachta (ok. 10% społeczeństwa) sprawowała władzę polityczną poprzez Sejm i sejmiki.

System szlachecki opierał się na wolnej elekcji króla przez całą szlachtę. Każdy szlachcic był równy prawnie, ale wielcy magnaci mieli ogromną władzę faktyczną. Podstawowe zasady ustroju to: wolna elekcja, liberum veto, prawo do rokoszu. Henryk Walezy wprowadził artykuły henrykowskie ograniczające władzę króla.

Szczytowym osiągnięciem był złoty wiek za Batorego i Zygmuntów, gdy Polska prowadziła ekspansję na wschód. Jednak system szlachecki rodził też słabości – paraliż decyzyjny, brak reform wojskowych, rosnąca dominacja magnatów. Liberum veto po raz pierwszy użyte w 1652 roku stało się narzędziem blokowania reform.

• 1569 — Unia Lubelska – powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów
• 1573 — Pierwsza wolna elekcja – Henryk Walezy
• 1573 — Artykuły henrykowskie – konstytucja szlachecka
• 1576 — Koronacja Stefana Batorego
• 1596 — Przeniesienie stolicy z Krakowa do Warszawy
• 1609 — Polska interwencja w Rosji – czas Smuty
• 1652 — Pierwsze liberum veto – poseł Siciński

• Zygmunt II August — Ostatni Jagiellon, zawarł Unię Lubelską
• Stefan Batory — Król-reformator, wygrał z Rosją
• Jan Zamoyski — Kanclerz, twórca Zamościa
• Henryk Walezy — Pierwszy elekcyjny król, uciekł do Francji
• Zygmunt III Waza — Król 1587-1632, przeniósł stolicę do Warszawy

Na czym polegała wolna elekcja?

Każdy szlachcic mógł uczestniczyć w wyborze króla na polu elekcyjnym pod Warszawą

Co to było liberum veto?

Prawo jednego posła do zerwania Sejmu i unieważnienia wszystkich uchwał

Kiedy przeniesiono stolicę do Warszawy?

W 1596 roku za Zygmunta III Wazy

Co to były artykuły henrykowskie?

Prawa szlachty, które każdy nowo wybrany król musiał zaprzysiąc

Kiedy użyto liberum veto po raz pierwszy?

W 1652 roku przez posła Sicińskiego

Co to był rokosz?

Legalne prawo szlachty do zbrojnego wystąpienia przeciw królowi

Kto był ostatnim Jagiellonem na tronie?

Zygmunt II August (1548-1572)

Kim był Stefan Batory?

Król 1576-1586, Węgier, reformator armii, pokonał Iwana Groźnego

Co to był sejm walny?

Ogólnopolski parlament: król, Senat i Izba Poselska

Dlaczego liberum veto osłabiało Polskę?

Jeden przekupiony poseł mógł zablokować każdą reformę

Unia lubelska

1569 r. — Rzeczpospolita Obojga Narodów.

Wolna elekcja

Wybór króla przez szlachtę (od 1573).

1. Co to było liberum veto?

1. Zakaz zwoływania Sejmu
2. Prawo jednego posła do zerwania Sejmu
3. Veto królewskie
4. Prawo do odmowy służby wojskowej

2. Artykuły henrykowskie gwarantowały szlachcie między innymi:

1. wolną elekcję i pokój między wyznaniami
2. dziedziczność tronu
3. zwolnienie z podatków na zawsze
4. prawo bicia własnej monety

3. Unię lubelską zawarto za panowania króla:

1. Zygmunta II Augusta
2. Stefana Batorego
3. Zygmunta III Wazy
4. Henryka Walezego

4. Kto był pierwszym królem z wolnej elekcji?

1. Batory
2. Henryk Walezy
3. Zygmunt III
4. Sobieski

5. Liberum veto pozwalało:

1. wybrać króla
2. zerwać sejm jednym głosem
3. nadać przywilej
4. zawrzeć unię