Unia lubelska i wolna elekcja
Historia, klasa 6 · 1569–1573
Najważniejsze w skrócie
W 1569 r. w Lublinie Polska i Litwa zawarły unię realną: powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów — jedno państwo ze wspólnym królem, sejmem, monetą i polityką zagraniczną, ale z odrębnymi urzędami, skarbem i wojskiem. Był to jeden z największych krajów Europy.
Po śmierci Zygmunta II Augusta (1572) wygasła dynastia Jagiellonów. Szlachta wprowadziła wolną elekcję — króla wybierali wszyscy szlachcice. Pierwszym elekcyjnym władcą został Henryk Walezy, który podpisał artykuły henrykowskie i konfederację warszawską gwarantującą pokój religijny.
Ważne daty
- 1569 — Unia lubelska — Rzeczpospolita Obojga Narodów.
- 1572 — Śmierć Zygmunta II Augusta, koniec Jagiellonów.
- 1573 — Konfederacja warszawska — tolerancja religijna.
- 1573 — Pierwsza wolna elekcja: Henryk Walezy.
- 1576 — Stefan Batory królem po ucieczce Walezego.
Ważne postacie
- Zygmunt II August — Ostatni Jagiellon, doprowadził do unii lubelskiej.
- Henryk Walezy — Pierwszy król z wolnej elekcji, uciekł do Francji.
- Stefan Batory — Król-wojownik wybrany w 1576 r.
- Szlachta — Stan decydujący o wyborze króla.
Pojęcia
- Co powstało w 1569 r.?
- Rzeczpospolita Obojga Narodów — unia realna Polski i Litwy.
- Gdzie zawarto unię?
- W Lublinie.
- Co Polska i Litwa miały wspólne?
- Króla, sejm, monetę i politykę zagraniczną.
- Co pozostało odrębne?
- Urzędy, skarb, wojsko i prawo.
- Kto był ostatnim Jagiellonem?
- Zygmunt II August (zmarł 1572).
- Czym była wolna elekcja?
- Wyborem króla przez całą szlachtę.
- Kto był pierwszym królem elekcyjnym?
- Henryk Walezy.
- Co gwarantowała konfederacja warszawska?
- Pokój i tolerancję religijną (1573).
- Jakim rodzajem unii była unia lubelska?
- Unią realną.
- Kiedy zmarł Zygmunt II August?
- W 1572 roku.
- Co określały artykuły henrykowskie?
- Zasady sprawowania władzy przez króla.
- Co to pacta conventa?
- Osobiste zobowiązania kandydata na króla.
Sprawdź się
1. W którym roku zawarto unię lubelską?
- 1385
- 1569
- 1573
- 1596
Pokaż odpowiedź
B. 1569 — W 1569 r. w Lublinie Polska i Litwa utworzyły jedno państwo ze wspólnym sejmem i królem. Rok 1573 to pierwsza wolna elekcja, czyli skutek tej unii po śmierci ostatniego Jagiellona.
2. Czym była wolna elekcja?
- wyborem króla przez szlachtę
- dziedziczeniem tronu
- wyborem papieża
- sejmem walnym
Pokaż odpowiedź
A. wyborem króla przez szlachtę — Każdy szlachcic mógł głosować.
3. Wspólne dla Polski i Litwy po unii były m.in.…
- Skarb i wojsko
- Sejm i moneta
- Urzędy lokalne
- Sądy ziemskie
Pokaż odpowiedź
B. Sejm i moneta — Wspólny był też król i polityka zagraniczna.
4. Artykuły henrykowskie określały…
- Granice państwa
- Zasady sprawowania władzy przez króla
- Wysokość podatków
- Prawa mieszczan
Pokaż odpowiedź
B. Zasady sprawowania władzy przez króla — Ograniczały władzę monarchy na rzecz szlachty.
5. Sejmy elekcyjne odbywały się:
- na Wawelu
- na Woli pod Warszawą
- w Lublinie
- w Gnieźnie
Pokaż odpowiedź
B. na Woli pod Warszawą — Musiało pomieścić tłum szlachty.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami