Imperializm i kolonie w XIX wieku

Historia, klasa 7 · 1870–1914

Najważniejsze w skrócie

Pod koniec XIX wieku europejskie mocarstwa rozpoczęły wyścig o kolonie, nazywany imperializmem. Szybko rosnący przemysł potrzebował tanich surowców — bawełny, kauczuku, miedzi, ropy — oraz nowych rynków zbytu dla swoich towarów. Liczył się też prestiż: posiadanie kolonii świadczyło o potędze państwa. Europejczycy usprawiedliwiali podboje rzekomą „misją cywilizacyjną”, a Rudyard Kipling pisał o „brzemieniu białego człowieka”; w praktyce oznaczało to panowanie nad innymi narodami i ich wyzysk.

Najszybciej podzielono Afrykę. W latach 1884–1885 na konferencji berlińskiej, zwołanej przez Bismarcka, mocarstwa ustaliły zasady zajmowania ziem afrykańskich — bez udziału samych Afrykanów. Ogromne Kongo uznano za prywatną własność króla Belgów Leopolda II; jego ludzie zmuszali mieszkańców do zbierania kauczuku i surowo ich karali, co doprowadziło do śmierci bardzo wielu osób. Wielka Brytania marzyła o pasie kolonii od Kairu po Kapsztad, a Francja opanowała większość Afryki Zachodniej i Północnej. Do 1914 roku niepodległe pozostały tylko Etiopia, która w 1896 roku pokonała Włochów pod Aduą, i Liberia.

Najcenniejszą kolonią brytyjską były Indie, nazywane „perłą w koronie”. Po krwawym powstaniu sipajów (1857) władzę przejął bezpośrednio rząd brytyjski, a królowa Wiktoria w 1876 roku przyjęła tytuł cesarzowej Indii. W Chinach Brytyjczycy w wojnach opiumowych wymusili handel narkotykiem i w 1842 roku zabrali Hongkong. Rywalizacja o kolonie i wpływy podzieliła Europę na dwa bloki: trójprzymierze (Niemcy, Austro-Węgry i Włochy, od 1882 roku) oraz trójporozumienie, czyli ententę (Francja, Rosja i Wielka Brytania, ostatecznie od 1907 roku). Ten podział stał się jedną z przyczyn I wojny światowej.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Ważne daty

Ważne postacie

Pojęcia

Czym był imperializm?
Dążeniem mocarstw do zdobywania kolonii i stref wpływów na świecie.
Jakie korzyści gospodarcze dawały kolonie?
Tanie surowce i nowe rynki zbytu dla towarów z europejskich fabryk.
Co to jest metropolia w znaczeniu kolonialnym?
Państwo, które posiada kolonie i nimi rządzi, np. Wielka Brytania wobec Indii.
Jak Europejczycy usprawiedliwiali podboje?
Rzekomą „misją cywilizacyjną” — twierdzili, że niosą innym postęp.
Kto napisał wiersz „Brzemię białego człowieka”?
Rudyard Kipling, brytyjski pisarz urodzony w Indiach.
Co ustaliła konferencja berlińska z lat 1884–1885?
Zasady zajmowania Afryki przez mocarstwa — bez udziału Afrykanów.
Kto zwołał konferencję berlińską?
Kanclerz Niemiec Otto von Bismarck.
Do kogo należało Wolne Państwo Kongo?
Do króla Belgów Leopolda II jako jego prywatna własność.
Jakie państwa afrykańskie zachowały niepodległość do 1914 roku?
Etiopia i Liberia.
Co się stało pod Aduą w 1896 roku?
Etiopczycy cesarza Menelika II pokonali armię włoską.
Jaki plan miał Cecil Rhodes?
Połączyć brytyjskie kolonie w Afryce pasem od Kairu do Kapsztadu.
Dlaczego Indie nazywano „perłą w koronie brytyjskiej”?
Były najbogatszą i najludniejszą kolonią imperium.

Sprawdź się

1. Co było główną gospodarczą przyczyną wyścigu o kolonie?

  1. Brak ziemi uprawnej w całej Europie
  2. Potrzeba surowców i rynków zbytu
  3. Nakaz papieża, by nawracać pogan
  4. Chęć pozbycia się nadwyżki złota
Pokaż odpowiedź

B. Potrzeba surowców i rynków zbytu — Rozwinięty przemysł potrzebował bawełny, kauczuku czy miedzi oraz odbiorców dla swoich towarów — kolonie dawały jedno i drugie.

2. Kogo zabrakło przy stole obrad konferencji berlińskiej?

  1. Przedstawicieli ludów Afryki
  2. Delegacji Wielkiej Brytanii
  3. Delegacji Francji
  4. Przedstawicieli Belgii
Pokaż odpowiedź

A. Przedstawicieli ludów Afryki — Mocarstwa dzieliły Afrykę między siebie, nie pytając jej mieszkańców o zdanie; granice kreślono często prostą linią na mapie.

3. Która kolonia była nazywana „perłą w koronie” Wielkiej Brytanii?

  1. Egipt
  2. Kanada
  3. Indie
  4. Australia
Pokaż odpowiedź

C. Indie — Indie dostarczały bawełny, herbaty i przypraw oraz były ogromnym rynkiem zbytu, dlatego uważano je za najcenniejszą część imperium.

4. Które miasto Chiny przekazały Wielkiej Brytanii w 1842 roku?

  1. Hongkong
  2. Szanghaj
  3. Pekin
  4. Makau
Pokaż odpowiedź

A. Hongkong — Traktatem nankińskim, kończącym I wojnę opiumową, Chiny oddały Hongkong i otworzyły swoje porty dla brytyjskich kupców.

5. Które porozumienie domknęło w 1907 roku budowę trójporozumienia?

  1. Francusko-rosyjskie
  2. Brytyjsko-rosyjskie
  3. Niemiecko-austriackie
  4. Włosko-francuskie
Pokaż odpowiedź

B. Brytyjsko-rosyjskie — Wielka Brytania i Rosja podzieliły strefy wpływów w Persji i Azji Środkowej, dzięki czemu wszystkie trzy państwa ententy były już ze sobą związane.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami