Postęp techniczny i kultura przełomu XIX i XX wieku
Historia, klasa 7 · 1870–1914
Najważniejsze w skrócie
Po epoce pary nadeszła druga rewolucja przemysłowa, w której główną rolę grały elektryczność, stal, chemia i ropa naftowa. Thomas Edison udoskonalił w 1879 roku żarówkę, a wkrótce w miastach zapłonęły elektryczne latarnie i ruszyły tramwaje. W 1876 roku Alexander Graham Bell opatentował telefon, a Guglielmo Marconi rozwinął radio — w 1901 roku przesłał sygnał przez Atlantyk. Wynalazki te w ciągu kilku dziesięcioleci zmieniły codzienne życie milionów ludzi.
Zmienił się też transport. W 1886 roku Karl Benz opatentował samochód z silnikiem spalinowym, a Henry Ford wprowadził taśmę produkcyjną, dzięki której jego Ford T stał się tani i dostępny dla zwykłych rodzin. 17 grudnia 1903 roku bracia Wilbur i Orville Wright wykonali pierwszy kierowany lot samolotem z silnikiem, a w 1909 roku Louis Blériot przeleciał nad kanałem La Manche. Nauka robiła wielkie postępy: Wilhelm Röntgen odkrył promienie X, a Maria Skłodowska-Curie badała promieniotwórczość i jako pierwsza osoba zdobyła dwie Nagrody Nobla — z fizyki (1903) i z chemii (1911).
Narodziła się kultura masowa, przeznaczona dla milionów odbiorców. 28 grudnia 1895 roku bracia Lumière zorganizowali w Paryżu pierwszy publiczny, płatny pokaz kinowy; ludzie czytali tanie gazety, a w 1896 roku w Atenach z inicjatywy Pierre’a de Coubertina odbyły się pierwsze nowożytne igrzyska olimpijskie. Kobiety coraz głośniej domagały się równych praw — dostępu do studiów, pracy i prawa wyborczego; w Wielkiej Brytanii walczyły o nie sufrażystki Emmeline Pankhurst, a pierwszym krajem, w którym kobiety mogły głosować, była w 1893 roku Nowa Zelandia. Francuzi nazwali te lata belle époque — „piękną epoką” optymizmu i wiary w postęp, którą zakończyła I wojna światowa.
Ważne daty
- 1876 — Alexander Graham Bell otrzymuje patent na telefon.
- 1879 — Thomas Edison prezentuje udoskonaloną żarówkę elektryczną.
- 1886 — Karl Benz patentuje samochód z silnikiem spalinowym.
- 1895 — 28 grudnia — pierwszy publiczny pokaz kinowy braci Lumière w Paryżu.
- 1896 — Pierwsze nowożytne igrzyska olimpijskie w Atenach.
- 1903 — 17 grudnia — pierwszy lot samolotu braci Wright.
- 1911 — Maria Skłodowska-Curie otrzymuje drugą Nagrodę Nobla — z chemii.
Ważne postacie
- Thomas Edison — Amerykański wynalazca: żarówka, fonograf, pierwsze elektrownie miejskie.
- Alexander Graham Bell — Wynalazca telefonu, opatentowanego w 1876 roku.
- Wilbur i Orville Wright — Amerykańscy bracia konstruktorzy; w 1903 r. pierwszy kierowany lot samolotem z silnikiem.
- Maria Skłodowska-Curie — Fizyczka i chemiczka z Warszawy, badaczka promieniotwórczości, dwukrotna noblistka.
- Emmeline Pankhurst — Przywódczyni brytyjskich sufrażystek walczących o prawa wyborcze kobiet.
Pojęcia
- Czym różniła się druga rewolucja przemysłowa od pierwszej?
- Zamiast pary i węgla główną rolę grały elektryczność, stal, chemia i ropa naftowa.
- Jaki wynalazek Edisona z 1879 roku rozświetlił miasta?
- Udoskonalona żarówka elektryczna.
- Co oznacza elektryfikacja?
- Doprowadzanie prądu do miast, fabryk i domów.
- Kto opatentował telefon w 1876 roku?
- Alexander Graham Bell.
- Z czego zasłynął Guglielmo Marconi?
- Z rozwoju radia — łączności bez przewodów; w 1901 r. przesłał sygnał przez Atlantyk.
- Kto zbudował pierwszy samochód z silnikiem spalinowym?
- Karl Benz, który opatentował go w 1886 roku.
- Na czym polegała taśma produkcyjna Henry’ego Forda?
- Każdy robotnik wykonywał jedną czynność przy przesuwającym się aucie.
- Dlaczego Ford T był przełomem?
- Dzięki taśmie produkcyjnej był tani, więc samochód stał się dostępny dla zwykłych rodzin.
- Kiedy i gdzie bracia Wright wykonali pierwszy lot samolotem?
- 17 grudnia 1903 r. w Kitty Hawk w Karolinie Północnej.
- Jaki wyczyn lotniczy ma na koncie Louis Blériot?
- W 1909 r. jako pierwszy przeleciał samolotem nad kanałem La Manche.
- Kto zorganizował pierwszy publiczny pokaz kinowy?
- Bracia Auguste i Louis Lumière, 28 grudnia 1895 r. w Paryżu.
- Jakie promienie odkrył Wilhelm Röntgen?
- Promienie X, które pozwoliły prześwietlać ciało człowieka.
Sprawdź się
1. Które źródło energii stało się symbolem drugiej rewolucji przemysłowej?
- Para wodna
- Siła wiatru
- Energia jądrowa
- Elektryczność
Pokaż odpowiedź
D. Elektryczność — Pierwsza rewolucja opierała się na parze i węglu, druga — na prądzie elektrycznym, stali, chemii i ropie naftowej.
2. Kto w 1886 roku opatentował samochód z silnikiem spalinowym?
- Henry Ford
- Rudolf Diesel
- Karl Benz
- Louis Blériot
Pokaż odpowiedź
C. Karl Benz — Trzykołowy pojazd Benza był pierwszym samochodem z silnikiem benzynowym; Ford dopiero później sprawił, że auta stały się tanie.
3. Kto zorganizował w Paryżu pierwszy publiczny pokaz kinowy?
- Bracia Lumière
- Bracia Wright
- Thomas Edison
- Georges Méliès
Pokaż odpowiedź
A. Bracia Lumière — 28 grudnia 1895 r. w paryskiej kawiarni widzowie kupili bilety i obejrzeli krótkie filmy — ten dzień uznaje się za narodziny kina.
4. Za co Skłodowska-Curie otrzymała Nagrodę Nobla w 1911 roku?
- Za osiągnięcia w fizyce
- Za osiągnięcia w medycynie
- Za działalność na rzecz pokoju
- Za osiągnięcia w chemii
Pokaż odpowiedź
D. Za osiągnięcia w chemii — W 1903 r. dostała Nobla z fizyki, a w 1911 r. z chemii — za odkrycie polonu i radu; była pierwszą osobą z dwiema Nagrodami Nobla.
5. Co oznacza pojęcie kultura masowa?
- Rozrywka i informacja dla milionów ludzi
- Sztuka tworzona tylko dla dworów królów
- Kultura ludowa przekazywana ustnie na wsi
- Twórczość zakazana przez cenzurę zaborców
Pokaż odpowiedź
A. Rozrywka i informacja dla milionów ludzi — Dzięki szkołom, krótszemu czasowi pracy i niższym cenom z gazet, kina i sportu mogły korzystać tłumy, a nie tylko elity.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami