Życie pod zaborami — rusyfikacja i germanizacja

Po upadku powstania styczniowego zaborcy postanowili wynarodowić Polaków. W zaborze rosyjskim wprowadzono rusyfikację: zniesiono nazwę Królestwo Polskie na rzecz „Kraju Przywiślańskiego", językiem szkoły i urzędu został rosyjski, a za mówienie po polsku uczniów karano. Symbolem oporu stały się tajne komplety i strajk szkolny 1905 roku. Ten świat opisała Eliza Orzeszkowa, a szkolne represje — Stefan Żeromski w „Syzyfowych pracach".

W zaborze pruskim germanizacja była jeszcze bardziej systematyczna. Bismarck prowadził kulturkampf — walkę z Kościołem katolickim, który podtrzymywał polskość. Komisja Kolonizacyjna wykupywała polską ziemię dla niemieckich osadników, a ustawa kagańcowa zakazywała zebrań po polsku. W 1901 roku dzieci we Wrześni odmówiły modlitwy po niemiecku i zostały za to obite; sprawa odbiła się echem w całej Europie. Michał Drzymała, któremu zabroniono zbudować dom, zamieszkał w wozie cyrkowym — stał się symbolem uporu.

Najłagodniejszy był zabór austriacki. Po 1867 roku Galicja uzyskała autonomię: polski język w szkołach, urzędach i sądach, własny Sejm Krajowy we Lwowie, polskie uniwersytety w Krakowie i Lwowie. Galicja była jednak skrajnie biedna — mówiono o „nędzy galicyjskiej", a ludzie masowo emigrowali za chlebem do Ameryki. Wobec represji Polacy wybrali pracę organiczną i pracę u podstaw: zamiast zrywów zbrojnych — zakładanie spółek, kółek rolniczych, kas oszczędnościowych, czytelni i tajnych szkół. Bohaterem tej epoki jest Maria Skłodowska-Curie, uczona z Warszawy, dwukrotna noblistka.

• 1864 — Uwłaszczenie chłopów w Królestwie Polskim po powstaniu styczniowym
• 1867 — Autonomia Galicji w monarchii austro-węgierskiej
• 1886 — Powstanie pruskiej Komisji Kolonizacyjnej
• 1901 — Strajk dzieci we Wrześni
• 1904 — Michał Drzymała zamieszkuje w wozie
• 1905 — Strajk szkolny w Królestwie Polskim
• 1903 i 1911 — Nagrody Nobla dla Marii Skłodowskiej-Curie

• Otto von Bismarck — Kanclerz Niemiec, twórca kulturkampfu
• Michał Drzymała — Chłop z Wielkopolski, symbol oporu wobec germanizacji
• Maria Skłodowska-Curie — Uczona, dwukrotna laureatka Nagrody Nobla
• Stefan Żeromski — Autor „Syzyfowych prac" o rusyfikacji szkoły
• Hipolit Cegielski — Przemysłowiec i działacz pracy organicznej w Poznaniu
• Karol Marcinkowski — Lekarz, fundator pomocy dla polskiej młodzieży

Czym różniły się rusyfikacja i germanizacja?

Cel był ten sam — wynarodowienie Polaków; rusyfikacja narzucała język i kulturę rosyjską, germanizacja niemiecką.

Co to była germanizacja?

Polityka zaborcy pruskiego zmierzająca do zniemczenia Polaków.

Jak nazwano Królestwo Polskie po powstaniu styczniowym?

Krajem Przywiślańskim — zniesiono nawet nazwę.

Czym był kulturkampf?

Walką Bismarcka z Kościołem katolickim, który podtrzymywał polskość w zaborze pruskim.

Czym zajmowała się Komisja Kolonizacyjna?

Wykupywała ziemię z polskich rąk i osadzała na niej niemieckich osadników.

Co zakazywała ustawa kagańcowa?

Używania języka polskiego na zebraniach publicznych w zaborze pruskim.

Co wydarzyło się we Wrześni w 1901 roku?

Polskie dzieci odmówiły modlitwy po niemiecku i zostały ukarane chłostą — wybuchł skandal w całej Europie.

Kim był Michał Drzymała?

Chłopem z Wielkopolski, któremu zabroniono zbudować dom — zamieszkał więc w wozie cyrkowym.

Który zabór miał najkorzystniejsze warunki dla Polaków?

Austriacki — po 1867 roku Galicja uzyskała autonomię.

Co Galicja zyskała dzięki autonomii?

Polski język w szkołach, urzędach i sądach, Sejm Krajowy oraz polskie uniwersytety.

Co oznaczało określenie „nędza galicyjska"?

Skrajną biedę zaboru austriackiego, która zmuszała ludzi do emigracji za chlebem.

Na czym polegała praca organiczna?

Na wzmacnianiu narodu przez gospodarkę i oświatę — zakładanie firm, spółek, kółek rolniczych, banków.

1. Rusyfikacja to polityka prowadzona w zaborze:

1. rosyjskim
2. pruskim
3. austriackim
4. we wszystkich trzech tak samo

2. Ustawa kagańcowa zakazywała:

1. używania polskiego na zebraniach publicznych
2. zakładania kółek rolniczych
3. wyjazdów za granicę
4. budowy kościołów

3. Który zabór dawał Polakom największe swobody narodowe?

1. Rosyjski
2. Pruski
3. Austriacki
4. Wszystkie jednakowe

4. Praca u podstaw kierowała się przede wszystkim do:

1. najuboższych warstw — chłopów i robotników
2. arystokracji
3. urzędników zaborcy
4. wojskowych

5. Jakie pierwiastki odkryła Maria Skłodowska-Curie z mężem?

1. Polon i rad
2. Wodór i tlen
3. Uran i żelazo
4. Sód i chlor