Sprawa polska w czasie I wojny światowej

Kiedy w 1914 roku wybuchła wojna, Polski nie było na mapie od 119 lat. Po raz pierwszy od rozbiorów wszyscy trzej zaborcy stanęli po przeciwnych stronach frontu: Rosja przeciw Niemcom i Austro-Węgrom. Dla Polaków była to szansa i dramat naraz — wcieleni do trzech różnych armii strzelali do siebie nawzajem. Politycy spierali się, na kogo postawić. Józef Piłsudski wierzył, że najpierw trzeba pokonać Rosję u boku Austro-Węgier, i tworzył własne wojsko. Roman Dmowski sądził odwrotnie: głównym wrogiem są Niemcy, więc Polacy powinni trzymać się Rosji i państw zachodnich. Te dwa pomysły nazywamy orientacjami — proaustriacką i prorosyjską.

6 sierpnia 1914 roku z krakowskich Oleandrów wyruszyła Pierwsza Kompania Kadrowa — zalążek Legionów Polskich, które walczyły przy armii austro-węgierskiej. Legiony przeszły Karpaty, Wołyń i krwawą Kostiuchnówkę. Ich prawdziwym zyskiem nie było jednak żadne zdobyte miasto, lecz to, że znów istniało polskie wojsko i polscy oficerowie. Gdy państwom centralnym zaczęło brakować żołnierzy, 5 listopada 1916 roku cesarze Niemiec i Austro-Węgier obiecali utworzenie Królestwa Polskiego. Obietnica była mglista i bez granic, ale zrobiła swoje: sprawa polska przestała być wewnętrzną kwestią zaborców, a stała się sprawą międzynarodową, o którą zaczęły licytować się obie strony wojny.

W lipcu 1917 roku Piłsudski odmówił złożenia przysięgi na wierność cesarzowi Niemiec i trafił do twierdzy w Magdeburgu — ten kryzys przysięgowy zbudował mu legendę człowieka, który nie służy obcym. W tym samym czasie w Paryżu działał Komitet Narodowy Polski Dmowskiego, uznany przez Francję, Wielką Brytanię, Włochy i USA za przedstawicielstwo Polaków, a we Francji powstała Armia Polska zwana Błękitną Armią. Sukcesem dyplomacji — wspartej sławą pianisty Ignacego Jana Paderewskiego — było orędzie prezydenta Wilsona z 8 stycznia 1918 roku: jego trzynasty punkt żądał niepodległej Polski z dostępem do morza. Jesienią 1918 roku wszyscy trzej zaborcy przegrali wojnę, a 11 listopada Rada Regencyjna oddała Piłsudskiemu władzę nad wojskiem.

• 1914 — 6 sierpnia — wymarsz Pierwszej Kompanii Kadrowej z Oleandrów w Krakowie.
• 1914 — 16 sierpnia — powstaje Naczelny Komitet Narodowy i Legiony Polskie.
• 1916 — 4–6 lipca — bitwa Legionów pod Kostiuchnówką na Wołyniu.
• 1916 — 5 listopada — Akt 5 listopada: obietnica Królestwa Polskiego.
• 1917 — Lipiec — kryzys przysięgowy; Piłsudski uwięziony w Magdeburgu.
• 1917 — Sierpień — Komitet Narodowy Polski Romana Dmowskiego w Paryżu.
• 1918 — 8 stycznia — orędzie Wilsona; punkt 13 o niepodległej Polsce.
• 1918 — 9 lutego — traktat brzeski oddaje Chełmszczyznę; protest Legionów.
• 1918 — 11 listopada — Rada Regencyjna przekazuje Piłsudskiemu władzę nad wojskiem.

• Józef Piłsudski — Twórca Legionów; więzień Magdeburga, od listopada 1918 r. Naczelnik Państwa.
• Roman Dmowski — Przywódca narodowej demokracji; szef Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu.
• Ignacy Jan Paderewski — Pianista i dyplomata; zjednał dla Polski prezydenta Wilsona i Amerykanów.
• Józef Haller — Dowódca II Brygady, potem Armii Polskiej we Francji — Błękitnej Armii.
• Woodrow Wilson — Prezydent USA; w 13. punkcie orędzia zażądał niepodległej Polski z dostępem do morza.
• Ignacy Daszyński — Premier Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej w Lublinie (listopad 1918).

Dlaczego I wojna światowa dała Polakom szansę na niepodległość?

Po raz pierwszy od rozbiorów wszyscy trzej zaborcy walczyli przeciw sobie.

Na czym polegał dramat Polaków w 1914 roku?

Wcieleni do armii trzech zaborców strzelali do siebie nawzajem.

Czym była orientacja proaustriacka?

Poglądem Piłsudskiego, że niepodległość trzeba zacząć od pokonania Rosji u boku Austro-Węgier.

Czym była orientacja prorosyjska?

Poglądem Dmowskiego, że głównym wrogiem są Niemcy, więc trzeba trzymać z Rosją i państwami zachodnimi.

Co wydarzyło się 6 sierpnia 1914 roku?

Z krakowskich Oleandrów wymaszerowała Pierwsza Kompania Kadrowa.

Kto powołał Legiony Polskie?

Naczelny Komitet Narodowy w Krakowie, w sierpniu 1914 r., przy armii austro-węgierskiej.

Kto dowodził I Brygadą Legionów?

Józef Piłsudski.

Gdzie Legiony stoczyły swoją najkrwawszą bitwę w 1916 roku?

Pod Kostiuchnówką na Wołyniu.

Co ogłoszono w Akcie 5 listopada 1916 roku?

Cesarze Niemiec i Austro-Węgier zapowiedzieli utworzenie Królestwa Polskiego.

Jakie było najważniejsze znaczenie Aktu 5 listopada?

Sprawa polska stała się sprawą międzynarodową, o którą licytowały się obie strony wojny.

Czego zabrakło w Akcie 5 listopada?

Granic przyszłego państwa, własnej armii i realnej władzy — była to sama obietnica.

Na czym polegał kryzys przysięgowy z lipca 1917 roku?

Legioniści za Piłsudskim odmówili przysięgi na wierność cesarzowi Niemiec.

1. Co było nowego w sytuacji Polaków po wybuchu wojny w 1914 roku?

1. Zaborcy stanęli po przeciwnych stronach frontu
2. Zaborcy zgodzili się oddać Polakom ziemie
3. Polacy dostali własny parlament
4. Rosja wycofała wojska z Warszawy

2. Skąd 6 sierpnia 1914 roku wyruszyła Pierwsza Kompania Kadrowa?

1. Z krakowskich Oleandrów
2. Z Cytadeli Warszawskiej
3. Z twierdzy w Modlinie
4. Ze Lwowa

3. Czego dotyczył kryzys przysięgowy z lipca 1917 roku?

1. Odmowy przysięgi na wierność cesarzowi Niemiec
2. Odmowy płacenia podatków przez chłopów
3. Sporu o koronę dla arcyksięcia
4. Wyboru stolicy Królestwa Polskiego

4. Jak nazywano Armię Polską utworzoną we Francji?

1. Błękitna Armia
2. Legion Puławski
3. Polska Siła Zbrojna
4. Armia Ochotnicza

5. Czym była Rada Regencyjna powołana w 1917 roku?

1. Sądem wojskowym Legionów
2. Trzyosobową władzą Królestwa Polskiego zależną od państw centralnych
3. Zgromadzeniem posłów wybranym przez Polaków
4. Komisją rozjemczą ententy