Walka o granice II Rzeczypospolitej

Historia, klasa 7 · 1918–1922

Najważniejsze w skrócie

Odzyskanie niepodległości w listopadzie 1918 roku nie oznaczało jeszcze, że Polska ma granice — o każdy skrawek ziemi trzeba było walczyć zbrojnie, w plebiscytach albo przy stole dyplomatów. Spierały się dwie wizje: Roman Dmowski chciał przyłączyć ziemie z dużą liczbą Polaków do jednolitego państwa (koncepcja inkorporacyjna), a Józef Piłsudski marzył o federacji z Litwą, Białorusią i Ukrainą, która odgrodziłaby Polskę od Rosji. Już w listopadzie 1918 roku wybuchły walki z Ukraińcami o Lwów, w których zasłynęli młodzi obrońcy miasta — Orlęta Lwowskie.

Na zachodzie 27 grudnia 1918 roku, dzień po przyjeździe Ignacego Jana Paderewskiego do Poznania, wybuchło powstanie wielkopolskie — jedno z nielicznych zwycięskich polskich powstań. Traktat wersalski przyznał Polsce Wielkopolskę i Pomorze, Gdańsk stał się Wolnym Miastem, a w lutym 1920 roku gen. Józef Haller dokonał w Pucku zaślubin Polski z morzem. O Górny Śląsk Ślązacy stoczyli trzy powstania; plebiscyt z 20 marca 1921 roku wygrały Niemcy, ale po III powstaniu, kierowanym przez Wojciecha Korfantego, Polska otrzymała mniejszą, lecz najbardziej uprzemysłowioną część regionu. Plebiscyt na Warmii, Mazurach i Powiślu w lipcu 1920 roku zakończył się dla Polski klęską.

Najcięższa była wojna z bolszewicką Rosją (1919–1921). Wiosną 1920 roku Piłsudski w sojuszu z ukraińskim przywódcą Symonem Petlurą zajął Kijów, ale kontrofensywa Armii Czerwonej doprowadziła w sierpniu wojska Michaiła Tuchaczewskiego pod Warszawę. 16 sierpnia Piłsudski uderzył znad Wieprza na tyły wroga i rozbił go — zwycięstwo nazwano „cudem nad Wisłą”. Po bitwie nad Niemnem zawarto rozejm, a 18 marca 1921 roku traktat ryski wyznaczył granicę wschodnią. W październiku 1920 roku gen. Lucjan Żeligowski zajął Wilno i utworzył Litwę Środkową, którą w 1922 roku przyłączono do Polski.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Ważne daty

Ważne postacie

Pojęcia

Czym różniła się koncepcja federacyjna od inkorporacyjnej?
Piłsudski chciał związku z Litwą, Białorusią i Ukrainą; Dmowski — przyłączenia ziem z dużą liczbą Polaków do jednolitego państwa.
Kim byli Orlęta Lwowskie?
Młodymi obrońcami Lwowa, często uczniami i studentami, walczącymi z Ukraińcami w listopadzie 1918 r.
Co poprzedziło wybuch powstania wielkopolskiego?
Przyjazd Ignacego Jana Paderewskiego do Poznania 26 grudnia 1918 r. i jego przemówienie.
Czym wyróżnia się powstanie wielkopolskie wśród polskich powstań?
Zakończyło się zwycięstwem.
Co traktat wersalski dał Polsce na zachodzie?
Większość Wielkopolski i Pomorze z dostępem do morza; o Górnym Śląsku i Warmii miały zdecydować plebiscyty.
Jaki status otrzymał Gdańsk?
Wolnego Miasta pod opieką Ligi Narodów.
Co to były zaślubiny z morzem?
Uroczystość w Pucku 10 lutego 1920 r., gdy gen. Haller wrzucił do Bałtyku pierścień na znak powrotu Polski nad morze.
Czym jest plebiscyt?
Głosowaniem mieszkańców spornego terenu, do którego państwa chcą należeć.
Ile było powstań śląskich i w których latach?
Trzy: w 1919, 1920 i 1921 r.
Kto kierował III powstaniem śląskim?
Wojciech Korfanty.
Jak podzielono Górny Śląsk w 1921 r.?
Polska dostała mniejszą część obszaru, ale z większością kopalń i hut.
Dlaczego Polska przegrała plebiscyt na Warmii i Mazurach?
Głosowanie odbyło się w czasie ofensywy bolszewików, a wielu mieszkańców czuło się związanych z Prusami.

Sprawdź się

1. Który polityk był zwolennikiem koncepcji federacyjnej?

  1. Roman Dmowski
  2. Wojciech Korfanty
  3. Stanisław Grabski
  4. Józef Piłsudski
Pokaż odpowiedź

D. Józef Piłsudski — Piłsudski chciał związku Polski z Litwą, Białorusią i Ukrainą, który stworzyłby silny blok oddzielający Polskę od Rosji.

2. Jak zakończyło się powstanie wielkopolskie?

  1. Klęską i represjami pruskimi
  2. Zwycięstwem powstańców
  3. Podziałem regionu w plebiscycie
  4. Przyłączeniem Poznania do Niemiec
Pokaż odpowiedź

B. Zwycięstwem powstańców — Powstańcy opanowali niemal całą Wielkopolskę, rozejm w Trewirze z lutego 1919 r. uznał linię frontu, a traktat wersalski przyznał region Polsce.

3. Jaki był wynik plebiscytu na Warmii, Mazurach i Powiślu w 1920 roku?

  1. Zdecydowana wygrana Niemiec
  2. Niewielka wygrana Polski
  3. Remis i podział po połowie
  4. Unieważnienie przez Ligę Narodów
Pokaż odpowiedź

A. Zdecydowana wygrana Niemiec — Głosowanie odbyło się 11 lipca 1920 r., gdy Armia Czerwona szła na zachód; ogromna większość wybrała Niemcy, a Polsce przypadło tylko kilka wsi.

4. Jak rozstrzygnięto w 1920 roku spór o Śląsk Cieszyński?

  1. Całość przyznano Polsce
  2. Całość przyznano Czechosłowacji
  3. Podzielono go, a Zaolzie przypadło Czechosłowacji
  4. Zorganizowano tam plebiscyt wygrany wyraźnie przez Polaków
Pokaż odpowiedź

C. Podzielono go, a Zaolzie przypadło Czechosłowacji — Planowany plebiscyt odwołano, a Rada Ambasadorów podzieliła region; Zaolzie z wieloma Polakami trafiło do Czechosłowacji, co długo psuło stosunki obu państw.

5. Jaka bitwa we wrześniu 1920 roku przypieczętowała klęskę bolszewików?

  1. Bitwa pod Kostiuchnówką
  2. Bitwa pod Zadwórzem
  3. Bitwa pod Radzyminem
  4. Bitwa nad Niemnem
Pokaż odpowiedź

D. Bitwa nad Niemnem — Po Bitwie Warszawskiej Polacy rozbili wycofujące się armie sowieckie nad Niemnem; bolszewicy musieli zgodzić się na rozejm podpisany w październiku 1920 r.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami