Polska pod okupacją i Polskie Państwo Podziemne
Historia, klasa 8 · 1939–1945
Najważniejsze w skrócie
Po klęsce we wrześniu 1939 r. ziemie polskie podzielili dwaj najeźdźcy. Zachód i północ Niemcy wcielili wprost do Rzeszy, w centrum utworzyli Generalne Gubernatorstwo, a wschód zajął Związek Radziecki. Polska jako państwo nie skapitulowała — rząd działał na uchodźstwie, najpierw we Francji, potem w Londynie.
Obie okupacje uderzyły przede wszystkim w tych, którzy mogli poprowadzić naród: nauczycieli, księży, oficerów, urzędników. Niemcy prowadzili łapanki, wywózki na roboty i egzekucje, aresztowali profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego, zakazali polskich szkół średnich. Sowieci masowo wywozili rodziny na Syberię i do Kazachstanu, a wiosną 1940 r. wymordowali w Katyniu i innych miejscach tysiące polskich oficerów.
Na okupowanych ziemiach Niemcy przeprowadzili Zagładę — planową eksterminację Żydów. Zamykali ich w gettach, a następnie mordowali w obozach zagłady zbudowanych na okupowanych ziemiach polskich; zginęło około trzech milionów polskich Żydów. Odpowiedzią była walka: powstanie w getcie warszawskim (1943), a wcześniej i później działalność Polskiego Państwa Podziemnego — jedynej takiej struktury w Europie, z własnym wojskiem (Armia Krajowa), sądami, tajnym nauczaniem i prasą. Jego największym zrywem było Powstanie Warszawskie 1944 r. Ratujących Żydów Polaków upamiętnia tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, którym uhonorowano ich najliczniejszą grupę na świecie.
Ważne daty
- 17 IX 1939 — Agresja ZSRR na Polskę.
- X 1939 — Podział ziem: wcielenie do Rzeszy i Generalne Gubernatorstwo.
- XI 1939 — Sonderaktion Krakau — aresztowanie profesorów UJ.
- 1940 — Zbrodnia katyńska; pierwsze masowe wywózki na Wschód.
- 1940 — Utworzenie obozu Auschwitz.
- 1942 — Powstanie Armii Krajowej z połączenia organizacji zbrojnych.
- IV–V 1943 — Powstanie w getcie warszawskim.
- VIII–X 1944 — Powstanie Warszawskie.
Ważne postacie
- Władysław Sikorski — Premier rządu na uchodźstwie i Naczelny Wódz.
- Stefan Rowecki „Grot” — Pierwszy komendant główny Armii Krajowej.
- Irena Sendlerowa — Wyprowadzała żydowskie dzieci z getta warszawskiego.
- Witold Pilecki — Dobrowolnie trafił do Auschwitz, by zbierać dowody zbrodni.
- Jan Karski — Kurier, który przekazał aliantom raport o Zagładzie.
Pojęcia
- Kto podzielił między siebie ziemie polskie w 1939 r.?
- III Rzesza i Związek Radziecki.
- Czym było Generalne Gubernatorstwo?
- Obszarem okupowanej Polski, którym Niemcy zarządzali osobno, bez wcielania do Rzeszy.
- Czy Polska skapitulowała w 1939 r.?
- Nie — państwo działało dalej przez rząd na uchodźstwie i struktury podziemne.
- Gdzie działał polski rząd w czasie wojny?
- Najpierw we Francji, po jej klęsce w Londynie.
- Co to była łapanka?
- Nagłe otoczenie ulicy i zabranie przypadkowych przechodniów na roboty lub do obozu.
- Kogo w pierwszej kolejności uderzały obie okupacje?
- Inteligencję: nauczycieli, księży, oficerów, urzędników.
- Czym była Sonderaktion Krakau?
- Podstępnym aresztowaniem profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1939 r.
- Co wydarzyło się w Katyniu wiosną 1940 r.?
- Sowieci wymordowali tysiące wziętych do niewoli polskich oficerów.
- Dokąd Sowieci wywozili polskie rodziny?
- Na Syberię i do Kazachstanu, w głąb ZSRR.
- Co to było getto?
- Zamknięta, pilnowana dzielnica, do której Niemcy spędzali ludność żydowską.
- Czym była Zagłada (Holokaust)?
- Planową eksterminacją Żydów przeprowadzoną przez Niemcy.
- Ilu polskich Żydów zginęło w czasie wojny?
- Około trzech milionów.
Sprawdź się
1. Ziemie polskie w 1939 r. podzieliły między siebie:
- Niemcy i Węgry
- Niemcy i ZSRR
- ZSRR i Czechosłowacja
- Niemcy i Litwa
Pokaż odpowiedź
B. Niemcy i ZSRR — ZSRR wkroczył 17 września 1939 r.
2. Sonderaktion Krakau dotyczyła:
- profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego
- kolejarzy
- górników
- harcerzy
Pokaż odpowiedź
A. profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego — Niemcy podstępnie aresztowali kadrę uczelni.
3. Zagłada (Holokaust) oznacza:
- przymusowe roboty
- planową eksterminację Żydów
- wysiedlenie chłopów
- konfiskatę majątków
Pokaż odpowiedź
B. planową eksterminację Żydów — Zginęło około trzech milionów polskich Żydów.
4. Tajne nauczanie było potrzebne, ponieważ:
- brakowało nauczycieli
- Niemcy zamknęli polskie szkoły średnie i wyższe
- zabrakło budynków
- uczniowie pracowali
Pokaż odpowiedź
B. Niemcy zamknęli polskie szkoły średnie i wyższe — Lekcje prowadzono w mieszkaniach, w małych grupach.
5. Sprawiedliwi wśród Narodów Świata to tytuł dla:
- żołnierzy AK
- osób ratujących Żydów z narażeniem życia
- dyplomatów
- nauczycieli tajnych kompletów
Pokaż odpowiedź
B. osób ratujących Żydów z narażeniem życia — Tytuł przyznaje izraelski instytut Jad Waszem.
Więcej pytań — razem 52 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami