Zagłada Żydów

Historia, klasa 8 · 1939–1945

Najważniejsze w skrócie

Nazistowskie Niemcy od początku traktowały Żydów jako wrogów. Już w 1935 roku ustawy norymberskie odebrały niemieckim Żydom obywatelstwo Rzeszy i zakazały im małżeństw z Niemcami, a w nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku podczas „nocy kryształowej” niszczono synagogi i żydowskie sklepy. Po zajęciu Polski w 1939 roku pod władzą Niemców znalazły się miliony Żydów — w Polsce żyła wtedy największa społeczność żydowska w Europie, około 3,3 miliona osób. Okupanci kazali im nosić opaski z gwiazdą Dawida, odbierali majątki i zamykali ich w gettach. Getto łódzkie zamknięto wiosną 1940 roku, a warszawskie — największe w okupowanej Europie — 16 listopada 1940 roku; stłoczono w nim ponad 400 tysięcy ludzi, którzy cierpieli głód i choroby.

Po ataku Niemiec na ZSRR w czerwcu 1941 roku specjalne oddziały zaczęły masowo rozstrzeliwać Żydów na wschodzie. 20 stycznia 1942 roku na konferencji w Wannsee pod Berlinem urzędnicy III Rzeszy pod kierunkiem Reinharda Heydricha uzgodnili, jak przeprowadzić „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej”, czyli wymordowanie wszystkich Żydów Europy. Na okupowanych ziemiach polskich Niemcy uruchomili obozy zagłady: Chełmno nad Nerem, Bełżec, Sobibór, Treblinkę oraz Auschwitz-Birkenau, w którym zginęło ponad milion ludzi. Latem 1942 roku z getta warszawskiego wywieziono do Treblinki ponad 250 tysięcy osób, wśród nich Janusza Korczaka z wychowankami. Łącznie w Zagładzie zginęło około 6 milionów Żydów, z czego połowę stanowili Żydzi polscy.

Wobec Zagłady jedni pozostawali obojętni, inni stawiali opór i nieśli pomoc. 19 kwietnia 1943 roku bojownicy Żydowskiej Organizacji Bojowej pod dowództwem Mordechaja Anielewicza oraz Żydowskiego Związku Wojskowego chwycili za broń w getcie warszawskim — walczyli prawie miesiąc, choć nie mieli szans na zwycięstwo. Od grudnia 1942 roku przy Polskim Państwie Podziemnym działała Rada Pomocy Żydom „Żegota”, a Irena Sendlerowa z jej pomocą ocaliła wiele żydowskich dzieci. Za pomoc Żydom w okupowanej Polsce groziła śmierć — mimo to Polacy są najliczniejszą grupą Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Świat informowali o zbrodni Witold Pilecki, który z własnej woli trafił do Auschwitz, oraz kurier Jan Karski, który osobiście opowiedział o Zagładzie m.in. prezydentowi USA Franklinowi D. Rooseveltowi.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Ważne daty

Ważne postacie

Pojęcia

Co oznaczają słowa „Holokaust” i „Szoa”?
Oba określają Zagładę — wymordowanie przez Niemców około 6 milionów Żydów; „Szoa” to po hebrajsku „katastrofa”.
Co wprowadziły ustawy norymberskie z 1935 roku?
Odebrały Żydom obywatelstwo Rzeszy i zakazały im małżeństw z Niemcami.
Czym była „noc kryształowa”?
Pogromem Żydów w Niemczech w nocy z 9 na 10 listopada 1938 r.; niszczono synagogi, sklepy i domy.
Jak Niemcy oznaczali Żydów w Generalnym Gubernatorstwie?
Nakazali im nosić białe opaski z niebieską gwiazdą Dawida.
Kiedy Niemcy zamknęli getto warszawskie?
16 listopada 1940 r.; stłoczono w nim ponad 400 tysięcy ludzi.
Czym wyróżniało się getto łódzkie?
Istniało najdłużej z dużych gett — od 1940 do sierpnia 1944 r.
Co ustalono na konferencji w Wannsee?
Sposób przeprowadzenia „ostatecznego rozwiązania”, czyli wymordowania Żydów Europy.
Kto przewodniczył konferencji w Wannsee?
Reinhard Heydrich, szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy.
Czym obóz zagłady różnił się od obozu koncentracyjnego?
Obóz zagłady służył przede wszystkim do zabijania ludzi zaraz po przywiezieniu.
Wymień niemieckie obozy zagłady na okupowanych ziemiach polskich.
Chełmno nad Nerem, Bełżec, Sobibór, Treblinka i Auschwitz-Birkenau.
Kim był Janusz Korczak?
Lekarzem i pedagogiem, który nie opuścił wychowanków i w sierpniu 1942 r. pojechał z nimi do Treblinki.
Czym było Archiwum Ringelbluma?
Tajnym zbiorem dokumentów o życiu i zagładzie getta warszawskiego, ukrytym w skrzyniach i bańkach na mleko.

Sprawdź się

1. Co odebrały Żydom ustawy norymberskie z 1935 roku?

  1. Prawo do wyjazdu z Niemiec do innych państw Europy
  2. Obywatelstwo Rzeszy i prawo do ślubu z Niemcami
  3. Prawo do nauki w jakiejkolwiek szkole w Niemczech
  4. Prawo do posiadania sklepów i warsztatów
Pokaż odpowiedź

B. Obywatelstwo Rzeszy i prawo do ślubu z Niemcami — Ustawy norymberskie uczyniły z Żydów obywateli drugiej kategorii: odebrały im obywatelstwo Rzeszy i zakazały małżeństw z Niemcami. Był to krok ku całkowitemu wykluczeniu.

2. Co uzgodniono na konferencji w Wannsee?

  1. Podział ziem polskich między Niemcy i ZSRR
  2. Zasady okupacji Francji i Belgii
  3. Organizację wymordowania Żydów Europy
  4. Plan ataku na Związek Radziecki
Pokaż odpowiedź

C. Organizację wymordowania Żydów Europy — Konferencja nie decydowała, czy mordować — zbrodnia już trwała — lecz ustaliła, jak urzędy Rzeszy mają współdziałać przy „ostatecznym rozwiązaniu”.

3. Do czego służył Umschlagplatz w Warszawie?

  1. Był miejscem wywózek z getta do Treblinki
  2. Był targiem z żywnością przemycaną do getta
  3. Był placem zbiórek oddziałów Armii Krajowej
  4. Był siedzibą Rady Żydowskiej w getcie
Pokaż odpowiedź

A. Był miejscem wywózek z getta do Treblinki — Z placu przy ulicy Stawki Niemcy w czasie wielkiej akcji deportacyjnej 1942 r. wywozili ludzi w wagonach towarowych do Treblinki.

4. Dlaczego bojownicy getta podjęli walkę, choć nie mieli szans na wygraną?

  1. Liczyli na pomoc Amerykanów
  2. Woleli zginąć w walce niż w obozie zagłady
  3. Dostali rozkaz z Londynu
  4. Chcieli zdobyć żywność
Pokaż odpowiedź

B. Woleli zginąć w walce niż w obozie zagłady — Bojownicy wiedzieli, że deportacje oznaczają śmierć w Treblince. Walka była wyborem sposobu śmierci i obroną godności — tak mówili o niej później ocaleni.

5. Jak Irena Sendlerowa zabezpieczyła dane uratowanych dzieci?

  1. Wysłała je do Londynu
  2. Zapisała je w księgach parafialnych
  3. Nauczyła się ich na pamięć
  4. Ukryła je w zakopanych słoikach
Pokaż odpowiedź

D. Ukryła je w zakopanych słoikach — Spisy z prawdziwymi i nowymi nazwiskami dzieci ukryto w słoikach zakopanych w ogrodzie, by po wojnie można je było odnaleźć i połączyć z rodzinami.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami