PRL – kryzysy i opozycja 1956–1981

Po Październiku 1956 roku Polska Gomułki cieszyła się pewną swobodą. Lecz stopniowo system powracał do represji. Marzec 1968 – studenci protestowali, Gomułka odpowiedział antysemicką kampanią i emigracją 30 000 Żydów. Grudzień 1970 – robotnicy Wybrzeża protestowali przeciw podwyżkom cen. Milicja strzelała do tłumu – kilkudziesięciu zabitych. Gomułka odszedł, zastąpiony przez Gierka.

Epoka Gierka (1970–1980) to wzrost na kredyt. Gierek zaciągnął ogromne długi na Zachodzie, budując fabryki i podnosząc standard życia. Ale dolary szybko się skończyły. Sierpień 1980 – fala strajków na Wybrzeżu. W Gdańsku podpisano Porozumienia Sierpniowe – władza zgodziła się na niezależny związek zawodowy. Urodziła się Solidarność.

Solidarność (1980–1981) to ruch społeczny z 10 milionami członków, wyrastający z robotniczego buntu i inspirowany nauczaniem Jana Pawła II (papiestwo od 1978). Lech Wałęsa stał się symbolem. 13 grudnia 1981 roku gen. Jaruzelski wprowadził stan wojenny – aresztowania, zawieszenie Solidarności. Polska weszła w ciemny okres, ale nasiona wolności już były posiane.

• 1956 — Październik 1956 – Gomułka wraca, „polska droga do socjalizmu"
• 1968 — Marzec 1968 – protesty studenckie; antysemicka kampania
• 1970 — Grudzień 1970 – robotnicy Wybrzeża zastrzeleni
• 1976 — Protesty w Radomiu i Ursusie; powstaje KOR
• 1978 — Karol Wojtyła zostaje papieżem – Jan Paweł II
• 1980 — Sierpień 1980 – Porozumienia Sierpniowe; Solidarność
• 1981 — 13 grudnia – stan wojenny gen. Jaruzelskiego

• Lech Wałęsa — Przywódca Solidarności, Nobel 1983, prezydent 1990
• Jan Paweł II — Papież Polak – duchowy przywódca opozycji
• Edward Gierek — I sekretarz 1970–1980 – epoka na kredyt
• Wojciech Jaruzelski — Generał, wprowadził stan wojenny
• Jacek Kuroń — Jeden z założycieli KOR, doradca Solidarności

Co to były Porozumienia Sierpniowe?

Umowy między robotnikami Wybrzeża a rządem (sierpień 1980), w których władza zgodziła się na niezależny związek zawodowy – Solidarność.

Co to był stan wojenny?

Wprowadzony 13 grudnia 1981 roku przez gen. Jaruzelskiego. Zawieszono działalność Solidarności, internowano tysiące działaczy, wprowadzono godzinę policyjną.

Kim był Lech Wałęsa?

Elektryk ze Stoczni Gdańskiej, przywódca Solidarności. Nagroda Nobla (1983), prezydent Polski (1990–1995).

Co to był KOR?

Komitet Obrony Robotników (1976) – pierwsza legalna organizacja opozycyjna w PRL. Pomagała represjonowanym robotnikom, łączyła intelektualistów z robotnikami.

Co wydarzyło się w grudniu 1970?

Robotnicy Wybrzeża (Gdańsk, Gdynia, Szczecin) strajkowali przeciw podwyżkom cen. Milicja i wojsko strzelały do tłumu – kilkudziesięciu zabitych.

Co wydarzyło się w marcu 1968?

Studenci protestowali przeciwko cenzurze. Gomułka odpowiedział brutalną pacyfikacją i kampanią antysemicką – ok. 30 000 Żydów opuściło Polskę.

Kto to był Jan Paweł II?

Karol Wojtyła – Polak wybrany papieżem w 1978 roku. Jego pielgrzymki do Polski (1979, 1983, 1987) inspirowały opozycję i wzmacniały Solidarność.

Czym była Solidarność?

Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Solidarność (1980) – pierwszy wolny związek w bloku sowieckim. 10 mln członków. Ruch społeczny i polityczny.

Na czym polegała epoka Gierka?

Edward Gierek (1970–1980) zaciągał zachodnie kredyty na modernizację. Wzrósł standard życia, budowano fabryki i bloki. Skończyło się bankructwem i Sierpniem 80.

Co to był Grudzień 70?

Strajki i demonstracje robotników Gdańska, Gdyni i Szczecina w grudniu 1970. Wojsko strzelało – zginęło ok. 41 osób. Gomułka ustąpił, zastąpiony przez Gierka.

Poznański Czerwiec

1956 r. — robotniczy protest w Poznaniu.

Grudzień 1970

Krwawo stłumione protesty na Wybrzeżu.

1. Co to były Porozumienia Sierpniowe (1980)?

1. Umowa gospodarcza z ZSRR
2. Zgoda władzy na niezależny związek zawodowy
3. Zawieszenie broni w stanie wojennym
4. Układ z Zachodem o kredyty

2. Co wydarzyło się w grudniu 1970 roku?

1. Wprowadzenie stanu wojennego
2. Powołanie Solidarności
3. Robotnicy Wybrzeża strajkowali – wojsko strzelało do tłumu
4. Wybory parlamentarne

3. Co to była kampania antysemicka w marcu 1968?

1. Atak na kościoły żydowskie
2. Emigracja 30 000 Żydów wywołana przez komunistyczną propagandę
3. Ustawa dyskryminacyjna wobec Żydów
4. Zakaz języka jidysz

4. W którym roku powstała „Solidarność”?

1. 1976
2. 1980
3. 1981
4. 1989

5. Solidarność była pierwszym niezależnym:

1. bankiem
2. związkiem zawodowym
3. kościołem
4. wojskiem