Prawda czy fałsz w internecie
Informatyka, klasa 3 · Internet
Najważniejsze w skrócie
W internecie każdy może coś napisać albo wrzucić zdjęcie. Dlatego nie wszystko, co tam przeczytasz, jest prawdą — ktoś mógł się pomylić, zażartować albo specjalnie skłamać. Nieprawdziwą wiadomość, która udaje prawdziwą, nazywamy fałszywą wiadomością (fake news).
Zanim w coś uwierzysz, sprawdź to w kilku miejscach: na innej stronie, w encyklopedii albo w książce. Zastanów się, kto to napisał i kiedy. Jeśli niezwykłą wiadomość podaje tylko jedna strona, a inne o niej milczą, to sygnał ostrzegawczy.
Zdjęcia i filmy też można przerobić w programie: dokleić coś, czego nie było, albo zmienić kolory. Tytuły z wykrzyknikami w rodzaju „SZOK!” mają tylko zachęcić do kliknięcia. Gdy nie wiesz, czy coś jest prawdą, zapytaj rodzica albo nauczyciela i nie wysyłaj tego dalej.
Ważne daty
- 🧐 Kto? — kto napisał wiadomość i czy zna się na temacie
- 📅 Kiedy? — czy wiadomość jest aktualna, czy bardzo stara
- 🔁 Kilka miejsc — tę samą informację sprawdzam w różnych źródłach
- ❗ SZOK! — krzykliwy tytuł — powód, żeby być ostrożnym
- 🙋 Dorosły — gdy masz wątpliwość, pytasz rodzica lub nauczyciela
Ważne postacie
- Nauczyciel — pomoże sprawdzić, czy informacja jest prawdziwa
- Rodzic — pierwsza osoba, którą pytasz o dziwną wiadomość
- Encyklopedia — sprawdzone źródło wiedzy, pisane przez znawców
- Detektyw informacji — ty — kiedy sprawdzasz, zanim uwierzysz
Pojęcia
- Czy wszystko w internecie jest prawdą?
- Nie — każdy może tam napisać coś nieprawdziwego.
- Co to jest fałszywa wiadomość?
- Nieprawdziwa wiadomość, która udaje prawdziwą.
- Jak sprawdzić, czy informacja jest prawdziwa?
- Poszukać jej w kilku innych miejscach, np. w encyklopedii.
- Kogo zapytać, gdy nie wiem, czy coś jest prawdą?
- Rodzica, nauczyciela albo innego zaufanego dorosłego.
- Czy zdjęcie zawsze pokazuje prawdę?
- Nie — zdjęcie można przerobić w programie komputerowym.
- Co to jest przerobione zdjęcie?
- Zdjęcie zmienione w programie, np. z doklejonym zwierzęciem.
- Po co ktoś pisze „SZOK!” w tytule?
- Żeby jak najwięcej osób kliknęło.
- Co zrobić z wiadomością, której nie sprawdziłem?
- Nie wysyłać jej dalej.
- Dlaczego ważne jest, kto napisał tekst?
- Bo znawca rzadziej się myli niż ktoś przypadkowy.
- Dlaczego warto patrzeć na datę wiadomości?
- Bo stara wiadomość mogła przestać być prawdziwa.
- Czy żart w internecie to kłamstwo?
- Nie, ale trzeba rozpoznać, że to żart, a nie prawdziwa wiadomość.
- Co to jest źródło informacji?
- Miejsce, z którego pochodzi wiadomość, np. książka albo strona.
Sprawdź się
1. Czy wszystko, co jest w internecie, jest prawdą?
- Tak, bo internet sam to sprawdza
- Tak, jeśli obok jest zdjęcie
- Nie, tam są same kłamstwa
- Nie, bo każdy może tam pisać
Pokaż odpowiedź
D. Nie, bo każdy może tam pisać — W sieci są i prawdziwe, i fałszywe wiadomości, bo nikt nie sprawdza wszystkich wpisów.
2. Kogo najlepiej zapytać, gdy nie wiesz, czy wiadomość jest prawdziwa?
- Nieznajomego z czatu
- Gracza z twojej gry
- Rodzica lub nauczyciela
- Nikogo, sam zgadnę
Pokaż odpowiedź
C. Rodzica lub nauczyciela — Dorosły, któremu ufasz, pomoże poszukać źródeł i ocenić wiadomość.
3. Dostałeś łańcuszek: „Wyślij do 10 osób, bo stanie się coś złego”. Co robisz?
- Nie wysyłam i mówię dorosłemu
- Szybko wysyłam go 10 osobom
- Wysyłam go, ale tylko 5 osobom
- Odsyłam go temu, kto go wysłał
Pokaż odpowiedź
A. Nie wysyłam i mówię dorosłemu — Nic złego się nie stanie, a rozsyłając łańcuszek, straszysz kolejne osoby.
4. Po co ktoś pisze tytuł wielkimi literami z wykrzyknikami?
- Żeby tekst był prawdziwy
- Żeby więcej osób kliknęło
- Żeby łatwiej się czytało
- Bo tak każe każda szkoła
Pokaż odpowiedź
B. Żeby więcej osób kliknęło — Krzyk w tytule ma przyciągnąć wzrok, ale nie mówi nic o tym, czy tekst jest prawdziwy.
5. Dlaczego nie warto rozsyłać niesprawdzonych wiadomości?
- Bo zabraknie nam baterii
- Bo internet się zepsuje
- Bo kolega tego nie przeczyta
- Bo możemy rozsiać kłamstwo
Pokaż odpowiedź
D. Bo możemy rozsiać kłamstwo — Każde przesłanie dalej sprawia, że nieprawdę widzi coraz więcej osób.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami