Szyfry i tajne wiadomości
Informatyka, klasa 3 · Algorytmy
Najważniejsze w skrócie
Szyfr to sposób zapisania wiadomości tak, żeby przeczytał ją tylko ten, kto zna tajemnicę. Zamianę zwykłego tekstu na tajny nazywamy szyfrowaniem, a odczytanie go z powrotem — odszyfrowaniem.
W szyfrze przesunięcia o 1 każdą literę zamieniamy na następną w alfabecie (bez polskich liter): A na B, B na C, a ostatnie Z na A. Słowo KOT zapisane tym szyfrem to LPU. Żeby odczytać wiadomość, cofamy każdą literę o jedno miejsce.
W szyfrze obrazkowym każdą literę zastępuje rysunek albo znaczek. Zasadę zamiany nazywamy kluczem — nadawca i odbiorca muszą znać ten sam klucz. Szyfrowanie to też algorytm: dla każdej litery wykonujemy te same kroki.
Ważne daty
- A → B — szyfr przesunięcia o 1: każda litera zamienia się na następną
- Z → A — po ostatniej literze wracamy na początek alfabetu
- KOT → LPU — przykład słowa zaszyfrowanego przesunięciem o 1
- B → A — odszyfrowanie: cofamy literę o jedno miejsce
- GA-DE-RY-PO-LU-KI — harcerski klucz: litery z każdej pary zamieniają się miejscami
Ważne postacie
- Nadawca — szyfruje wiadomość i ją przekazuje
- Odbiorca — odszyfrowuje wiadomość, bo zna klucz
- Juliusz Cezar — rzymski wódz, który przesuwał litery o 3 miejsca
- Marian Rejewski — polski matematyk, złamał szyfr niemieckiej maszyny Enigma
Pojęcia
- Co to jest szyfr?
- Sposób zapisu, który ukrywa treść wiadomości przed obcymi.
- Co to jest szyfrowanie?
- Zamiana zwykłego tekstu na tajny według klucza.
- Co to jest odszyfrowanie?
- Zamiana tajnej wiadomości z powrotem na zwykły tekst.
- Co to jest klucz szyfru?
- Zasada zamiany liter, którą znają nadawca i odbiorca.
- Jak działa szyfr przesunięcia o 1?
- Każdą literę zamieniamy na następną w alfabecie.
- Na co zamienia się Z w szyfrze przesunięcia o 1?
- Na A — wracamy na początek alfabetu.
- Jak zaszyfrować słowo KOT przesunięciem o 1?
- LPU.
- Jak odszyfrować wiadomość zapisaną przesunięciem o 1?
- Każdą literę cofamy o jedno miejsce w alfabecie.
- Co znaczy tajna wiadomość EPN (przesunięcie o 1)?
- DOM.
- Jak działa szyfr obrazkowy?
- Każdą literę zastępujemy rysunkiem albo znaczkiem.
- Czego potrzeba, żeby odczytać szyfr obrazkowy?
- Tabelki z kluczem: który obrazek oznacza którą literę.
- Dlaczego klucza nie zdradzamy wszystkim?
- Bo każdy, kto go zna, przeczyta tajną wiadomość.
Sprawdź się
1. Zaszyfruj słowo LAS przesunięciem o 1.
- KZR
- MBT
- MAT
- LBS
Pokaż odpowiedź
B. MBT — L zmienia się w M, A w B, a S w T — zmieniamy wszystkie litery, nie tylko jedną.
2. Odszyfrowanie to…
- Odczytanie tajnej wiadomości
- Ukrycie treści przed innymi
- Wymyślanie nowego klucza
- Wysyłanie listu pocztą
Pokaż odpowiedź
A. Odczytanie tajnej wiadomości — Odbiorca używa klucza, żeby z tajnego zapisu znów zrobić zwykły tekst.
3. Kolega przysłał ci szyfr obrazkowy, ale nie masz tabelki z kluczem. Co wtedy?
- Od razu go przeczytasz
- Trudno ci go odczytać
- Wiadomość sama zniknie
- Szyfr zmieni się w tekst
Pokaż odpowiedź
B. Trudno ci go odczytać — Bez klucza nie wiesz, który obrazek oznacza którą literę, więc musisz zgadywać.
4. W harcerskim szyfrze GA-DE-RY-PO-LU-KI litera G zamienia się na…
- H
- E
- G
- A
Pokaż odpowiedź
D. A — G i A tworzą parę GA, a litery z jednej pary zamieniają się miejscami.
5. Odszyfruj słowo UBUB (przesunięcie o 1).
- TATA
- VCVC
- TABA
- SZSZ
Pokaż odpowiedź
A. TATA — U cofnięte o jedno miejsce to T, a B to A — trzeba cofnąć wszystkie cztery litery.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami