Liczby w komputerze: bity, bajty, system szesnastkowy
Informatyka, klasa 8 · Podstawy
Najważniejsze w skrócie
Komputer przechowuje wszystko jako bity — zera i jedynki. Osiem bitów to bajt, który może mieć 2⁸ = 256 różnych wartości, od 0 do 255. Większe jednostki to kilobajt, megabajt i gigabajt; w informatyce każda kolejna jest zwykle 1024 razy większa, choć producenci dysków liczą po 1000.
W systemie dwójkowym wagi pozycji to potęgi dwójki: 128, 64, 32, 16, 8, 4, 2, 1. Na przykład 11010110₂ = 128 + 64 + 16 + 4 + 2 = 214. Zamianę dziesiętnej na dwójkową robimy dzieląc przez 2 i zapisując reszty od dołu, np. 37 = 100101₂.
System szesnastkowy ma cyfry 0–9 i A–F (A = 10, …, F = 15), a jedna jego cyfra odpowiada dokładnie czterem bitom. Dzięki temu bajt zapisujemy dwiema cyframi: 11111111₂ = FF₁₆ = 255. Tak zapisuje się kolory na stronach: #RRGGBB, gdzie każda para to ilość czerwieni, zieleni i niebieskiego od 00 do FF.
Ważne daty
- 1 bajt — 8 bitów, 256 wartości (0–255)
- 1 KB — 1024 bajty (dyski liczą 1000)
- A–F — cyfry szesnastkowe o wartościach 10–15
- FF₁₆ — = 15·16 + 15 = 255 = 11111111₂
- #RRGGBB — kolor: czerwony, zielony, niebieski, każdy 00–FF
Ważne postacie
- Bit — najmniejsza jednostka informacji: 0 albo 1
- Bajt — 8 bitów — np. jedna litera w prostym kodowaniu
- Claude Shannon — ojciec teorii informacji; spopularyzował słowo „bit”
- RGB — model koloru: mieszanie czerwieni, zieleni i niebieskiego
Pojęcia
- Ile różnych wartości mają razem 3 bity?
- 8 — od 000 do 111, czyli 2³.
- Jaki jest zakres wartości jednego bajtu bez znaku?
- Od 0 do 255.
- Ile bitów ma jeden kilobajt (1024 bajty)?
- 8192 bity, bo 1024 · 8.
- Dlaczego nowy dysk „1 TB” pokazuje w systemie mniej miejsca?
- Producent liczy po 1000, a system po 1024, więc ta sama liczba bajtów wygląda na mniej.
- Jakie cyfry ma system szesnastkowy?
- 0–9 oraz A, B, C, D, E, F (wartości 10–15).
- Ile bitów odpowiada jednej cyfrze szesnastkowej?
- Cztery, bo 2⁴ = 16.
- Ile to 11010110₂ dziesiętnie?
- 214 (128 + 64 + 16 + 4 + 2).
- Jak zapisać 37 w systemie dwójkowym?
- 100101₂ (32 + 4 + 1).
- Ile to 2A₁₆ dziesiętnie?
- 42, bo 2 · 16 + 10.
- Jak zapisać 255 szesnastkowo?
- FF.
- Jak zapisać 100 szesnastkowo?
- 64₁₆, bo 6 · 16 + 4 = 100.
- Ile to 1010₂ szesnastkowo?
- A (dziesiętnie 10).
Sprawdź się
1. Ile wartości może przyjąć liczba zapisana na 3 bitach?
- 3
- 6
- 9
- 8
Pokaż odpowiedź
D. 8 — Każdy bit podwaja liczbę możliwości: 2 · 2 · 2 = 8, od 000 do 111. Liczba 6 to błędne mnożenie 3 · 2.
2. Jak zapisać 255 w systemie szesnastkowym?
- FF
- EE
- F0
- 100
Pokaż odpowiedź
A. FF — Największa liczba na dwóch cyfrach szesnastkowych to FF = 15 · 16 + 15 = 255. Zapis 100₁₆ to już 256.
3. Jaki kolor oznacza kod #00FF00?
- Czerwony
- Niebieski
- Żółty
- Zielony
Pokaż odpowiedź
D. Zielony — Pełna wartość jest w środkowej parze, która odpowiada zieleni, a czerwień i niebieski są na zero. Żółty to #FFFF00.
4. Ile bitów ma jeden kilobajt liczony jako 1024 bajty?
- 1024
- 8000
- 8192
- 1032
Pokaż odpowiedź
C. 8192 — 1024 · 8 = 8192 bity. Wynik 8000 wyszedłby przy kilobajcie liczonym jako 1000 bajtów.
5. Dlaczego programiści lubią zapis szesnastkowy?
- Bo zajmuje mniej pamięci w komputerze
- Bo komputer liczy w nim szybciej niż w dwójkowym
- Bo da się w nim zapisać tylko liczby parzyste
- Bo dwie cyfry dokładnie opisują jeden bajt
Pokaż odpowiedź
D. Bo dwie cyfry dokładnie opisują jeden bajt — Komputer i tak przechowuje bity; zapis szesnastkowy to tylko wygodny skrót dla człowieka. Zamiast ośmiu zer i jedynek piszemy dwie cyfry.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami