Fraszki i pieśni (wybór)

Jan Kochanowski to najwybitniejszy poeta polskiego renesansu. Po studiach w Krakowie, Królewcu i Padwie oraz pracy na dworze królewskim osiadł w rodzinnym Czarnolesie. Oprócz „Trenów” pisał fraszki i pieśni; zbiory „Fraszki” i „Pieśni” ukazały się w latach 80. XVI wieku.

Fraszka to krótki, zwykle dowcipny utwór z pointą. We fraszce „Na lipę” drzewo zaprasza gościa, by odpoczął w jego cieniu. „Na zdrowie” przypomina, że zdrowie doceniamy dopiero, gdy je stracimy. „Człowiek Boże igrzysko” i „O żywocie ludzkim” pokazują, że ludzkie sprawy są drobne i przemijające wobec Boga i losu.

Pieśń to utwór liryczny o poważniejszym tonie. W pieśni „Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?” poeta wychwala Boga jako Stwórcę uporządkowanego, pięknego świata i dziękuje Mu. Inne pieśni zachęcają do spokoju ducha, umiaru i cnoty wobec zmiennej Fortuny — to renesansowe ideały czerpane z filozofii starożytnej.

• Jan Kochanowski — Poeta renesansu, humanista, twórca fraszek, pieśni i „Trenów”; mieszkał w Czarnolesie.
• Lipa — Mówiąca drzewo z fraszki „Na lipę”, które zaprasza gościa do odpoczynku.
• Bóg Stwórca — Adresat pieśni „Czego chcesz od nas, Panie”, przedstawiony jako budowniczy świata.
• Fortuna — Zmienny los, wobec którego pieśni radzą zachować spokój i umiar.

W jakiej epoce tworzył Jan Kochanowski?

W renesansie.

W jakiej miejscowości osiadł Kochanowski?

W Czarnolesie.

Czym jest fraszka?

Krótkim, zwykle żartobliwym utworem zakończonym pointą.

Skąd pochodzi słowo „fraszka”?

Z włoskiego „frasca” — gałązka, drobiazg.

Czym jest pointa?

Zaskakującym, dowcipnym zakończeniem utworu.

Kto mówi we fraszce „Na lipę”?

Sama lipa — drzewo zwraca się do gościa.

Do czego lipa zaprasza gościa?

Do odpoczynku w jej cieniu, gdzie nie dosięgnie go słońce.

Jaki środek stylistyczny sprawia, że lipa mówi?

Uosobienie (personifikacja).

O czym jest fraszka „Na zdrowie”?

O tym, że zdrowie doceniamy dopiero, gdy je stracimy.

Jak Kochanowski nazywa człowieka w jednej z fraszek?

„Boże igrzysko”.

Co znaczy określenie „człowiek Boże igrzysko”?

Że człowiek jest jak zabawka w rękach Boga, a jego sprawy są drobne.

Czym jest pieśń jako gatunek?

Utworem lirycznym o poważnym tonie, często do śpiewania.

1. W jakiej epoce tworzył Jan Kochanowski?

1. w średniowieczu
2. w renesansie
3. w baroku
4. w romantyzmie

2. Czym jest pointa?

1. tytułem wiersza
2. zaskakującym zakończeniem
3. pierwszym wersem każdej zwrotki
4. rodzajem rymu

3. Jaką prawdę wyraża fraszka „Na zdrowie”?

1. że choroby są nieuniknione
2. że lekarze nie są ludziom do niczego potrzebni
3. że zdrowie cenimy, gdy je stracimy
4. że młodość trwa wiecznie

4. Jak przedstawiony jest Bóg w pieśni „Czego chcesz od nas, Panie”?

1. jako surowy sędzia
2. jako hojny Stwórca świata
3. jako daleki i obojętny władca
4. jako jeden z bogów greckich

5. Czym jest humanizm?

1. średniowieczną regułą zakonną
2. prądem stawiającym w centrum człowieka
3. stylem w malarstwie i architekturze baroku
4. nazwą szkoły w Czarnolesie