Wyrażenia algebraiczne

Matematyka, klasa 6 · Litera zamiast liczby, wartość wyrażenia, redukcja wyrazów podobnych

Lekcja

Litera w matematyce to schowek na liczbę, której jeszcze nie znamy albo która się zmienia. Zamiast pisać osobno „za 3 bułki zapłacę 3 × 2 zł, za 5 bułek 5 × 2 zł", piszemy raz: 2n — i to załatwia wszystkie przypadki naraz.

koszt = 2nn = 3 bulek → 6 zln = 5 bulek → 10 zln = 12 bulek → 24 zln to zmienna —moze przyjackazda wartosc2n znaczy 2 × n. Znaku mnozenia przy literze sie nie pisze.
Jeden wzór opisuje nieskończenie wiele sytuacji.

🔑 Zapamiętaj: Przed literą nie stawiamy znaku mnożenia: 2n, a nie 2 × n. Samo n znaczy 1n, a nie „nic".

Obliczanie wartości wyrażenia

Podstawiasz liczbę w miejsce litery i liczysz zwyczajnie, pilnując kolejności działań. Podstawiając liczbę ujemną, zawsze bierz ją w nawias.

✏️ Oblicz wartość 3a + 5 dla a = 4 oraz a = −2

  1. Podstaw a = 4.
    3 · 4 + 5 = 12 + 5 = 17
  2. Podstaw a = −2, w nawiasie.
    3 · (−2) + 5 = −6 + 5
  3. Dokończ obliczenie.
    = −1

Wyrazy podobne — co wolno dodać

Dodawać można tylko to, co jest tego samego rodzaju. 3 jabłka i 2 jabłka to 5 jabłek, ale 3 jabłka i 2 gruszki zostają osobno. Z literami działa to identycznie.

5a + 3b − 2a + bzielone: wyrazy z apomaranczowe: wyrazy z b5a − 2a = 3a3b + b = 4b= 3a + 4b3a + 4b to juz koniec — a i b to rozne rodzaje, nie da sie ich polaczyc.
Wyrazy podobne mają tę samą literę — tylko je można połączyć.

⚠️ Uwaga: Nie skracaj 3a + 4b do 7ab. To tak, jakby z trzech jabłek i czterech gruszek zrobić siedem jabłkogruszek. Zostają osobno.

Opuszczanie nawiasów

PLUS przed nawiasem7 + (2a − 5)= 7 + 2a − 5znaki bez zmianMINUS przed nawiasem7 − (2a − 5)= 7 − 2a + 5kazdy znak sie odwraca
Minus przed nawiasem zmienia znak każdego składnika w środku.

💡 Wskazówka: Redukując wyrazy podobne, podkreślaj je różnymi kolorami albo kształtami. Błędy biorą się prawie zawsze z przeoczenia znaku minus stojącego przed wyrazem.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Wyrażenie algebraiczne
zapis z literami i działaniami, np. 2n + 5
Zmienna
litera oznaczająca liczbę, która może się zmieniać
Wartość wyrażenia
wynik po wstawieniu konkretnej liczby za literę
Współczynnik
liczba stojąca przy literze — w 5a to 5
Wyrazy podobne
mają tę samą literę — 3a i 7a
Redukcja wyrazów podobnych
dodajemy współczynniki — 3a + 7a = 10a
Zapis mnożenia
znak razy pomijamy — 3 × a piszemy 3a
Nawias z plusem
opuszczamy bez zmian — a + (b − c) = a + b − c
Nawias z minusem
zmieniamy znaki w środku — a − (b − c) = a − b + c
Suma i różnica
suma liczb x i y to x + y, różnica to x − y
Liczba o 5 większa od n
n + 5
Liczba 3 razy większa od n
3n

Sprawdź się

1. Ile wynosi 3a + 5a?

  1. 8a
  2. 15a
  3. 8a²
  4. 8
Pokaż odpowiedź

A. 8a — Dodajemy współczynniki.

2. Zredukuj: 5a + 3b − 2a + b

  1. 3a + 4b
  2. 7a + 4b
  3. 3a + 2b
  4. 8ab
Pokaż odpowiedź

A. 3a + 4b — 5a − 2a = 3a, a 3b + b = 4b.

3. Ile wynosi 3(x + 4)?

  1. 3x + 4
  2. 3x + 12
  3. x + 12
  4. 3x + 7
Pokaż odpowiedź

B. 3x + 12 — Mnożymy każdy wyraz w nawiasie.

4. Zredukuj wyrażenie 7x − 2y − 3x + 5y.

  1. 4x − 3y
  2. 10x + 3y
  3. 4x + 3y
  4. 4xy
Pokaż odpowiedź

C. 4x + 3y — Osobno x-y i osobno y-i.

5. Ile wynosi 5 − 2(x − 1)?

  1. 3 − 2x
  2. 7 − 2x
  3. 7 + 2x
  4. 3 + 2x
Pokaż odpowiedź

B. 7 − 2x — 5 − 2x + 2 = 7 − 2x.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami