Równania
Matematyka, klasa 8 · Rozwiązywanie równań z jedną niewiadomą
Lekcja
Równanie to zapis, w którym dwie strony są sobie równe, a jedna z liczb jest nieznana — oznaczamy ją literą, najczęściej x. Rozwiązać równanie to znaleźć taką wartość x, dla której obie strony są równe.
Zasada równowagi
To, co zrobimy z jedną stroną równania, musimy zrobić też z drugą — tak jak przy wadze. Jeśli od jednej strony odejmiemy liczbę, od drugiej też. Dzięki temu równanie zostaje w równowadze.
✏️ Rozwiąż równanie x + 3 = 8.
- Chcemy zostawić samo x, więc odejmujemy 3 od obu stron.x + 3 − 3 = 8 − 3
- Po uproszczeniu.x = 5
- Sprawdzenie: 5 + 3 = 8. ✓
✏️ Rozwiąż równanie 4x = 20.
- Dzielimy obie strony przez 4.4x : 4 = 20 : 4
- Otrzymujemy wynik.x = 5
Zadanie z treścią zamieniamy na równanie
Na egzaminie równania rzadko podane są gotowe — najpierw trzeba je ułożyć z treści zadania. Pomaga stały słownik: pewne zwroty zawsze tłumaczą się na te same działania. Niewiadomą oznaczamy tym, o co pyta zadanie.
✏️ Ala ma x lat, brat jest o 5 lat starszy. Razem mają 27 lat. Ile lat ma Ala?
- Układamy równanie z treści.x + (x + 5) = 27
- Redukujemy wyrazy podobne.2x + 5 = 27
- Odejmujemy 5 od obu stron.2x = 22
- Dzielimy przez 2.x = 11
- Sprawdzenie: 11 + 16 = 27. ✓ Ala ma 11 lat.
🔑 Zapamiętaj: W odpowiedzi do zadania z treścią nie piszemy samego „x = 11". Trzeba wrócić do pytania i odpowiedzieć zdaniem: Ala ma 11 lat.
💡 Wskazówka: Zawsze sprawdzaj rozwiązanie, wstawiając je do równania. Jeśli obie strony wyjdą równe — wynik jest poprawny.
Pojęcia
- Równanie z jedną niewiadomą
- Równość zawierająca literę x, np. 2x + 3 = 11.
- Rozwiązanie
- Liczba, po podstawieniu której obie strony są równe.
- Przekształcanie równania
- Wolno dodać, odjąć, pomnożyć lub podzielić obie strony przez tę samą liczbę różną od zera.
- Porządkowanie
- Niewiadome zbierasz po jednej stronie, liczby po drugiej.
- Równanie z nawiasami
- Najpierw opuszczasz nawiasy: 2(x + 3) = 14 daje 2x + 6 = 14.
- Równanie z ułamkami
- Mnożysz obie strony przez wspólny mianownik i ułamki znikają.
- Równanie sprzeczne
- Prowadzi do fałszu, np. 0 = 5. Nie ma rozwiązania.
- Równanie tożsamościowe
- Prowadzi do prawdy, np. 0 = 0. Spełnia je każda liczba.
- Sprawdzenie
- Wstawiasz wynik do pierwotnego równania i sprawdzasz równość.
- Zadanie tekstowe
- Oznaczasz szukaną przez x, zapisujesz zależność jako równanie, rozwiązujesz i wracasz do treści zadania.
- Niewiadoma po obu stronach
- Zbieramy iksy po jednej stronie, liczby po drugiej: 4x − 7 = x + 5, więc 3x = 12 i x = 4.
- Mnożenie przez wspólny mianownik
- Ułamki znikają, gdy pomnożymy obie strony przez ich wspólny mianownik: x/2 + x/3 = 5 mnożymy przez 6.
Sprawdź się
1. Rozwiąż: 2x + 3 = 11.
- x = 7
- x = 4
- x = 5,5
- x = 14
Pokaż odpowiedź
B. x = 4 — 2x = 8, więc x = 4.
2. Rozwiąż: 3(x − 2) = 2x + 1.
- x = 7
- x = 5
- x = 1
- x = 3
Pokaż odpowiedź
A. x = 7 — 3x − 6 = 2x + 1, więc x = 7.
3. Rozwiąż: 4x − 7 = x + 5.
- x = 3
- x = 4
- x = 12
- x = −4
Pokaż odpowiedź
B. x = 4 — 3x = 12.
4. Ze wzoru P = a · h wyznacz h.
- h = P · a
- h = P : a
- h = a : P
- h = P − a
Pokaż odpowiedź
B. h = P : a — Dzielimy obie strony przez a.
5. Rozwiąż: −3x = 12.
- x = 4
- x = −36
- x = −4
- x = 9
Pokaż odpowiedź
C. x = −4 — Dzielimy przez −3.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami