Równania

Matematyka, klasa 8 · Rozwiązywanie równań z jedną niewiadomą

Lekcja

Równanie to zapis, w którym dwie strony są sobie równe, a jedna z liczb jest nieznana — oznaczamy ją literą, najczęściej x. Rozwiązać równanie to znaleźć taką wartość x, dla której obie strony są równe.

KROK 1 — rownaniex+38−3z obustronKROK 2 — rozwiazaniex5CO ROBISZ Z JEDNA STRONA, ZROB Z DRUGAinaczej waga sie przechyli i rownanie przestanie byc prawdziweSprawdzenie: 5 + 3 = 8 — zgadza sie, wiec x = 5.
Równanie działa jak waga — obie strony muszą być w równowadze.

Zasada równowagi

To, co zrobimy z jedną stroną równania, musimy zrobić też z drugą — tak jak przy wadze. Jeśli od jednej strony odejmiemy liczbę, od drugiej też. Dzięki temu równanie zostaje w równowadze.

✏️ Rozwiąż równanie x + 3 = 8.

  1. Chcemy zostawić samo x, więc odejmujemy 3 od obu stron.
    x + 3 − 3 = 8 − 3
  2. Po uproszczeniu.
    x = 5
  3. Sprawdzenie: 5 + 3 = 8. ✓

✏️ Rozwiąż równanie 4x = 20.

  1. Dzielimy obie strony przez 4.
    4x : 4 = 20 : 4
  2. Otrzymujemy wynik.
    x = 5
NORMALNY PRZYPADEK5x - 3 = 2x + 93x = 12x = 4SPRZECZNEx + 2 = x + 5 daje 2 = 5TOZSAMOSCIOWE2x + 4 = 2(x + 2) daje 4 = 4brak rozwiazankazda liczba pasujeIksy przenosimy na jedna strone, liczby na druga — ze zmiana znakuGdy iksy sie skroca, patrz na to, co zostalo — falsz czy prawda
Niewiadoma po obu stronach — i dwa nietypowe wyniki.

Zadanie z treścią zamieniamy na równanie

Na egzaminie równania rzadko podane są gotowe — najpierw trzeba je ułożyć z treści zadania. Pomaga stały słownik: pewne zwroty zawsze tłumaczą się na te same działania. Niewiadomą oznaczamy tym, o co pyta zadanie.

W TREŚCI ZADANIAW RÓWNANIUliczba, którą szukamyo 5 więcej niż xo 5 mniej niż xtrzy razy tylepołowa liczbysuma wynosi 30xx + 5x − 53xx : 2... = 30Ala ma x lat, brat o 5 więcej, razem 27  →  x + (x + 5) = 27
Słownik zadań tekstowych — z których słów bierze się które działanie.

✏️ Ala ma x lat, brat jest o 5 lat starszy. Razem mają 27 lat. Ile lat ma Ala?

  1. Układamy równanie z treści.
    x + (x + 5) = 27
  2. Redukujemy wyrazy podobne.
    2x + 5 = 27
  3. Odejmujemy 5 od obu stron.
    2x = 22
  4. Dzielimy przez 2.
    x = 11
  5. Sprawdzenie: 11 + 16 = 27. ✓ Ala ma 11 lat.

🔑 Zapamiętaj: W odpowiedzi do zadania z treścią nie piszemy samego „x = 11". Trzeba wrócić do pytania i odpowiedzieć zdaniem: Ala ma 11 lat.

💡 Wskazówka: Zawsze sprawdzaj rozwiązanie, wstawiając je do równania. Jeśli obie strony wyjdą równe — wynik jest poprawny.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Równanie z jedną niewiadomą
Równość zawierająca literę x, np. 2x + 3 = 11.
Rozwiązanie
Liczba, po podstawieniu której obie strony są równe.
Przekształcanie równania
Wolno dodać, odjąć, pomnożyć lub podzielić obie strony przez tę samą liczbę różną od zera.
Porządkowanie
Niewiadome zbierasz po jednej stronie, liczby po drugiej.
Równanie z nawiasami
Najpierw opuszczasz nawiasy: 2(x + 3) = 14 daje 2x + 6 = 14.
Równanie z ułamkami
Mnożysz obie strony przez wspólny mianownik i ułamki znikają.
Równanie sprzeczne
Prowadzi do fałszu, np. 0 = 5. Nie ma rozwiązania.
Równanie tożsamościowe
Prowadzi do prawdy, np. 0 = 0. Spełnia je każda liczba.
Sprawdzenie
Wstawiasz wynik do pierwotnego równania i sprawdzasz równość.
Zadanie tekstowe
Oznaczasz szukaną przez x, zapisujesz zależność jako równanie, rozwiązujesz i wracasz do treści zadania.
Niewiadoma po obu stronach
Zbieramy iksy po jednej stronie, liczby po drugiej: 4x − 7 = x + 5, więc 3x = 12 i x = 4.
Mnożenie przez wspólny mianownik
Ułamki znikają, gdy pomnożymy obie strony przez ich wspólny mianownik: x/2 + x/3 = 5 mnożymy przez 6.

Sprawdź się

1. Rozwiąż: 2x + 3 = 11.

  1. x = 7
  2. x = 4
  3. x = 5,5
  4. x = 14
Pokaż odpowiedź

B. x = 4 — 2x = 8, więc x = 4.

2. Rozwiąż: 3(x − 2) = 2x + 1.

  1. x = 7
  2. x = 5
  3. x = 1
  4. x = 3
Pokaż odpowiedź

A. x = 7 — 3x − 6 = 2x + 1, więc x = 7.

3. Rozwiąż: 4x − 7 = x + 5.

  1. x = 3
  2. x = 4
  3. x = 12
  4. x = −4
Pokaż odpowiedź

B. x = 4 — 3x = 12.

4. Ze wzoru P = a · h wyznacz h.

  1. h = P · a
  2. h = P : a
  3. h = a : P
  4. h = P − a
Pokaż odpowiedź

B. h = P : a — Dzielimy obie strony przez a.

5. Rozwiąż: −3x = 12.

  1. x = 4
  2. x = −36
  3. x = −4
  4. x = 9
Pokaż odpowiedź

C. x = −4 — Dzielimy przez −3.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami