Wyrażenia algebraiczne

Matematyka, klasa 8 · Wartość wyrażenia, wyrazy podobne, opuszczanie nawiasów

Lekcja

Wyrażenie algebraiczne to zapis, w którym oprócz liczb występują litery. Litera oznacza liczbę, której jeszcze nie znamy lub która może się zmieniać.

3x + 5,   2a − b,   4(x + 1)
Przykłady wyrażeń

Wartość wyrażenia

Żeby obliczyć wartość wyrażenia, w miejsce litery wstawiamy podaną liczbę i wykonujemy działania. Warto wstawianą liczbę zapisać w nawiasie — wtedy nie zgubi się znak minus.

✏️ Oblicz wartość 3x + 5 dla x = 4.

  1. Wstawiamy 4 w miejsce x.
    3 · 4 + 5
  2. Wykonujemy działania.
    12 + 5 = 17

✏️ Oblicz 3x + 5 dla x = −2.

  1. Wstawiamy w nawiasie.
    3 · (−2) + 5
  2. Liczymy.
    −6 + 5 = −1
+= 5a= 2ba i b nie łączymy
Sumujemy tylko wyrazy podobne: 3a + 2a = 5a.

Wyrazy podobne

Wyrazy podobne to takie, które mają tę samą literę. Możemy je do siebie dodać lub odjąć — redukujemy je, sumując liczby przy literach.

3x + 5x = 8x    oraz    7a − 2a = 5a
Redukcja wyrazów podobnych

Opuszczanie nawiasów

Jeśli przed nawiasem stoi plus, nawias można po prostu wymazać. Jeśli stoi minus, każdy znak w nawiasie zmienia się na przeciwny. To najczęstsze źródło błędów na egzaminie, więc warto zrobić to w osobnej linijce, nie w pamięci.

PLUS przed nawiasem — nic się nie zmienia7 + (2x − 3)= 7 + 2x − 3MINUS przed nawiasem — wszystkie znaki na przeciwne7 − (2x − 3)+ zmienia się na −− zmienia się na += 7 − 2x + 3
Minus przed nawiasem odwraca WSZYSTKIE znaki w środku.
a + (b − c) = a + b − c
a − (b − c) = a − b + c
Dwie reguły opuszczania nawiasów
(a + 2)(b + 3) = ab + 3a + 2b + 6ab3a2b6b3a2Pole calego prostokatato suma czterech polTo wlasnie znaczykazdy z kazdymDwa nawiasy po dwa wyrazy dadza cztery iloczyny — zadnego nie pomijajNa koncu redukujemy wyrazy podobne, jesli jakies sie powtorzyly
Mnożenie sum algebraicznych — każdy z każdym.

✏️ Uprość 5x + 3 − (2x − 4).

  1. Opuszczamy nawias — minus odwraca znaki.
    5x + 3 − 2x + 4
  2. Redukujemy wyrazy podobne.
    3x + 7

⚠️ Uwaga: Nie można dodać do siebie 3x i 5 — to nie są wyrazy podobne. Zostaje 3x + 5.

💡 Wskazówka: Sprawdzian poprawności: wstaw dowolną liczbę (np. x = 1) do wyrażenia przed i po uproszczeniu. Jeśli wyniki się różnią, gdzieś zgubiłeś znak.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Wyrażenie algebraiczne
Liczby i litery połączone działaniami, np. 2x² − 3x + 5.
Wartość wyrażenia
Liczba otrzymana po podstawieniu za litery konkretnych wartości.
Jednomian
Iloczyn liczby i liter, np. −4a²b.
Suma algebraiczna
Kilka jednomianów połączonych dodawaniem lub odejmowaniem.
Wyrazy podobne
Mają te same litery w tych samych potęgach. Tylko je można redukować.
Redukcja
Dodajesz współczynniki wyrazów podobnych: 5a − 2a + a = 4a.
Mnożenie jednomianów
Mnożysz liczby i dodajesz wykładniki tych samych liter: 3a · 4a = 12a².
Mnożenie sumy przez jednomian
Mnożysz każdy składnik: 2x(x + 3) = 2x² + 6x.
Opuszczanie nawiasu z minusem
Zmieniasz wszystkie znaki w środku: 5 − (2x − 3) = 5 − 2x + 3.
Wyłączanie wspólnego czynnika
6x + 9 = 3(2x + 3). Szukasz największego wspólnego czynnika.
Mnożenie sumy przez sumę
Każdy składnik pierwszego nawiasu mnożymy przez każdy z drugiego: (x + 2)(x + 3) = x² + 3x + 2x + 6 = x² + 5x + 6.
Kwadrat sumy
(a + b)² = a² + 2ab + b². Środkowy składnik 2ab to najczęściej zapominana część wzoru.

Sprawdź się

1. Oblicz wartość wyrażenia 2x² − 3 dla x = 3.

  1. 15
  2. 33
  3. 9
  4. 3
Pokaż odpowiedź

A. 15 — 2 · 9 = 18, minus 3 daje 15.

2. Opuść nawias: 5 − (2x − 3).

  1. 5 − 2x − 3
  2. 5 − 2x + 3
  3. 5 + 2x − 3
  4. 3 − 2x
Pokaż odpowiedź

B. 5 − 2x + 3 — Minus przed nawiasem zmienia oba znaki.

3. Wymnóż: (x + 2)(x + 3).

  1. x² + 6
  2. x² + 5x + 6
  3. x² + 5x
  4. 2x + 5
Pokaż odpowiedź

B. x² + 5x + 6 — Każdy z każdym.

4. Oblicz 101² korzystając ze wzoru skróconego mnożenia.

  1. 10 001
  2. 10 021
  3. 10 201
  4. 11 001
Pokaż odpowiedź

C. 10 201 — (100 + 1)².

5. Uprość: 2(a + 3) − 3(a − 1).

  1. −a + 3
  2. 5a + 9
  3. −a + 9
  4. a + 9
Pokaż odpowiedź

C. −a + 9 — 2a + 6 − 3a + 3.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami