Wyrażenia algebraiczne
Matematyka, klasa 8 · Wartość wyrażenia, wyrazy podobne, opuszczanie nawiasów
Lekcja
Wyrażenie algebraiczne to zapis, w którym oprócz liczb występują litery. Litera oznacza liczbę, której jeszcze nie znamy lub która może się zmieniać.
Wartość wyrażenia
Żeby obliczyć wartość wyrażenia, w miejsce litery wstawiamy podaną liczbę i wykonujemy działania. Warto wstawianą liczbę zapisać w nawiasie — wtedy nie zgubi się znak minus.
✏️ Oblicz wartość 3x + 5 dla x = 4.
- Wstawiamy 4 w miejsce x.3 · 4 + 5
- Wykonujemy działania.12 + 5 = 17
✏️ Oblicz 3x + 5 dla x = −2.
- Wstawiamy w nawiasie.3 · (−2) + 5
- Liczymy.−6 + 5 = −1
Wyrazy podobne
Wyrazy podobne to takie, które mają tę samą literę. Możemy je do siebie dodać lub odjąć — redukujemy je, sumując liczby przy literach.
Opuszczanie nawiasów
Jeśli przed nawiasem stoi plus, nawias można po prostu wymazać. Jeśli stoi minus, każdy znak w nawiasie zmienia się na przeciwny. To najczęstsze źródło błędów na egzaminie, więc warto zrobić to w osobnej linijce, nie w pamięci.
a − (b − c) = a − b + c
✏️ Uprość 5x + 3 − (2x − 4).
- Opuszczamy nawias — minus odwraca znaki.5x + 3 − 2x + 4
- Redukujemy wyrazy podobne.3x + 7
⚠️ Uwaga: Nie można dodać do siebie 3x i 5 — to nie są wyrazy podobne. Zostaje 3x + 5.
💡 Wskazówka: Sprawdzian poprawności: wstaw dowolną liczbę (np. x = 1) do wyrażenia przed i po uproszczeniu. Jeśli wyniki się różnią, gdzieś zgubiłeś znak.
Pojęcia
- Wyrażenie algebraiczne
- Liczby i litery połączone działaniami, np. 2x² − 3x + 5.
- Wartość wyrażenia
- Liczba otrzymana po podstawieniu za litery konkretnych wartości.
- Jednomian
- Iloczyn liczby i liter, np. −4a²b.
- Suma algebraiczna
- Kilka jednomianów połączonych dodawaniem lub odejmowaniem.
- Wyrazy podobne
- Mają te same litery w tych samych potęgach. Tylko je można redukować.
- Redukcja
- Dodajesz współczynniki wyrazów podobnych: 5a − 2a + a = 4a.
- Mnożenie jednomianów
- Mnożysz liczby i dodajesz wykładniki tych samych liter: 3a · 4a = 12a².
- Mnożenie sumy przez jednomian
- Mnożysz każdy składnik: 2x(x + 3) = 2x² + 6x.
- Opuszczanie nawiasu z minusem
- Zmieniasz wszystkie znaki w środku: 5 − (2x − 3) = 5 − 2x + 3.
- Wyłączanie wspólnego czynnika
- 6x + 9 = 3(2x + 3). Szukasz największego wspólnego czynnika.
- Mnożenie sumy przez sumę
- Każdy składnik pierwszego nawiasu mnożymy przez każdy z drugiego: (x + 2)(x + 3) = x² + 3x + 2x + 6 = x² + 5x + 6.
- Kwadrat sumy
- (a + b)² = a² + 2ab + b². Środkowy składnik 2ab to najczęściej zapominana część wzoru.
Sprawdź się
1. Oblicz wartość wyrażenia 2x² − 3 dla x = 3.
- 15
- 33
- 9
- 3
Pokaż odpowiedź
A. 15 — 2 · 9 = 18, minus 3 daje 15.
2. Opuść nawias: 5 − (2x − 3).
- 5 − 2x − 3
- 5 − 2x + 3
- 5 + 2x − 3
- 3 − 2x
Pokaż odpowiedź
B. 5 − 2x + 3 — Minus przed nawiasem zmienia oba znaki.
3. Wymnóż: (x + 2)(x + 3).
- x² + 6
- x² + 5x + 6
- x² + 5x
- 2x + 5
Pokaż odpowiedź
B. x² + 5x + 6 — Każdy z każdym.
4. Oblicz 101² korzystając ze wzoru skróconego mnożenia.
- 10 001
- 10 021
- 10 201
- 11 001
Pokaż odpowiedź
C. 10 201 — (100 + 1)².
5. Uprość: 2(a + 3) − 3(a − 1).
- −a + 3
- 5a + 9
- −a + 9
- a + 9
Pokaż odpowiedź
C. −a + 9 — 2a + 6 − 3a + 3.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami