Twierdzenie Talesa
Matematyka, klasa 8 · Odcinki proporcjonalne przy prostych równoległych
Lekcja
Twierdzenie Talesa mówi o odcinkach powstałych, gdy ramiona kąta przetniemy prostymi równoległymi. Powstałe odcinki są do siebie proporcjonalne.
Jak z tego korzystać
Jeśli znamy trzy z czterech odcinków, czwarty obliczamy z proporcji — mnożąc na krzyż.
✏️ a = 4, b = 6, c = 6. Oblicz d.
- Zapisujemy proporcję.4/6 = 6/d
- Mnożymy na krzyż i wyliczamy d.d = 6 · 6 : 4 = 9
Najważniejsze: skąd mierzyć
Cała trudność zadań z Talesa to pilnowanie, co z czym porównujesz. Odcinki liczone OD WIERZCHOŁKA kąta porównujemy tylko z odcinkami liczonymi od wierzchołka. Odcinki MIĘDZY prostymi porównujemy tylko z odcinkami między prostymi. Pomieszanie tych dwóch sposobów to najczęstsza pomyłka.
🔑 Zapamiętaj: Twierdzenie Talesa działa tylko wtedy, gdy proste przecinające ramiona kąta są równoległe.
💡 Wskazówka: Zanim policzysz, zaznacz na rysunku kolorami odcinki, które do siebie pasują. Proporcja sama się wtedy zapisze.
Pojęcia
- Twierdzenie Talesa
- Proste równoległe przecinające ramiona kąta dzielą je na odcinki proporcjonalne.
- Odcinki proporcjonalne
- Mają równe stosunki długości: a/b = c/d.
- Proporcja
- Równość dwóch ilorazów. Rozwiązujesz ją mnożąc na krzyż.
- Mnożenie na krzyż
- Z a/b = c/d wynika a · d = b · c.
- Warunek konieczny
- Proste przecinające ramiona kąta muszą być równoległe, inaczej twierdzenie nie działa.
- Twierdzenie odwrotne
- Jeśli odcinki są proporcjonalne, to proste są równoległe. Tak sprawdzasz równoległość.
- Zastosowanie praktyczne
- Pomiar wysokości drzewa z długości cienia — cień i wysokość tworzą proporcję.
- Figury podobne
- Mają równe kąty i proporcjonalne boki. Tales prowadzi wprost do podobieństwa trójkątów.
- Skala podobieństwa
- Iloraz odpowiadających sobie boków. Przy skali k pola rosną k razy k.
- Kolejność w proporcji
- Zawsze porównuj odpowiadające sobie odcinki, licząc od wierzchołka kąta.
- Rysunek do twierdzenia
- Dwie proste przecinamy pękiem prostych równoległych. Odcinki wycięte na jednej prostej są proporcjonalne do odcinków na drugiej.
- Cechy podobieństwa trójkątów
- Wystarczy jedna z trzech: trzy pary proporcjonalnych boków, dwa boki i kąt między nimi, albo dwa równe kąty.
Sprawdź się
1. Co mówi twierdzenie Talesa?
- każdy trójkąt ma trzy kąty
- proste równoległe dzielą ramiona kąta na odcinki proporcjonalne
- suma kwadratów przyprostokątnych równa się kwadratowi przeciwprostokątnej
- kąty wierzchołkowe są równe
Pokaż odpowiedź
B. proste równoległe dzielą ramiona kąta na odcinki proporcjonalne — To podstawowa treść twierdzenia.
2. Z proporcji a/b = c/d wynika:
- a + d = b + c
- a · c = b · d
- a · d = b · c
- a − b = c − d
Pokaż odpowiedź
C. a · d = b · c — Mnożenie na krzyż.
3. Skala podobieństwa wynosi 4. Ile razy większy jest obwód większej figury?
- 16 razy
- 4 razy
- 8 razy
- 2 razy
Pokaż odpowiedź
B. 4 razy — Obwody są w stosunku skali.
4. Co wystarczy, żeby dwa trójkąty były podobne?
- równe pola
- dwa równe kąty
- jeden wspólny bok
- równe obwody
Pokaż odpowiedź
B. dwa równe kąty — Cecha kąt-kąt.
5. Trójkąty są podobne w skali 3. Bok mniejszego ma 5 cm. Ile ma odpowiadający bok większego?
- 8 cm
- 15 cm
- 1,67 cm
- 45 cm
Pokaż odpowiedź
B. 15 cm — 5 · 3.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami