Substancje i ich przemiany

Przyroda, klasa 4 · Zjawiska przyrodnicze

Najważniejsze w skrócie

Wszystko wokół nas zbudowane jest z substancji, a każda z nich może występować w trzech stanach skupienia: stałym, ciekłym i gazowym. Ciało stałe ma własny kształt, ciecz przyjmuje kształt naczynia, a gaz wypełnia całą jego objętość.

Zmiany stanu skupienia mają swoje nazwy. Topnienie to przejście ciała stałego w ciecz, krzepnięcie — odwrotnie. Parowanie zamienia ciecz w gaz, a skraplanie gaz w ciecz. Lód topnieje w temperaturze 0 stopni Celsjusza, a woda wrze w 100 stopniach.

Substancje potrafią się też mieszać. Cukier wsypany do herbaty rozpuszcza się — nie znika, tylko rozdrabnia się tak bardzo, że przestaje być widoczny. Mieszaniny można rozdzielić: piasek od wody oddzielimy sączeniem, a sól z wody morskiej odzyskamy, odparowując wodę.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Powiększony kryształ płatka śniegu
Płatek śniegu — kryształ lodu (Autor: nieznany, Public domain, źródło)

Pojęcia

Jakie są trzy stany skupienia?
Stały, ciekły i gazowy.
Co to jest topnienie?
Przejście ciała stałego w ciecz.
Co to jest krzepnięcie?
Przejście cieczy w ciało stałe.
Co to jest parowanie?
Przejście cieczy w gaz.
Co to jest skraplanie?
Przejście gazu w ciecz przy ochładzaniu.
W jakiej temperaturze topnieje lód?
W temperaturze 0 stopni Celsjusza.
W jakiej temperaturze wrze woda?
W temperaturze 100 stopni Celsjusza.
Jaki kształt przyjmuje ciecz?
Kształt naczynia, w którym się znajduje.
Co dzieje się z cukrem wsypanym do herbaty?
Rozpuszcza się — jest w roztworze, choć go nie widać.
Jak przyspieszyć rozpuszczanie?
Mieszać, rozdrobnić substancję i użyć cieplejszej wody.
Jak rozdzielić piasek i wodę?
Przez sączenie, czyli filtrowanie.
Jak odzyskać sól z wody morskiej?
Odparowując wodę.

Sprawdź się

1. Trzy stany skupienia substancji to:

  1. stały, ciekły, gazowy
  2. twardy, miękki, ciepły
  3. zimny, ciepły, gorący
  4. lekki, ciężki, płynny
Pokaż odpowiedź

A. stały, ciekły, gazowy — Ta sama substancja może występować we wszystkich trzech.

2. Woda zamarza w temperaturze:

  1. 0 °C
  2. 10 °C
  3. 100 °C
  4. 50 °C
Pokaż odpowiedź

A. 0 °C — W 0 stopniach Celsjusza woda krzepnie, a lód topnieje.

3. Ciecz przyjmuje kształt:

  1. naczynia
  2. kuli
  3. sześcianu
  4. zawsze taki sam
Pokaż odpowiedź

A. naczynia — Dlatego woda w szklance i w butelce wygląda inaczej.

4. Co przyspiesza rozpuszczanie cukru?

  1. mieszanie i ciepła woda
  2. lodowata woda
  3. duże kryształki
  4. trzymanie w lodówce
Pokaż odpowiedź

A. mieszanie i ciepła woda — Ciepło i mieszanie zwiększają szybkość rozpuszczania.

5. Mgła to:

  1. skroplona para wodna
  2. dym z kominów
  3. drobny pył
  4. suchy gaz
Pokaż odpowiedź

A. skroplona para wodna — To zawieszone w powietrzu kropelki wody.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami