Substancje i ich przemiany
Przyroda, klasa 4 · Zjawiska przyrodnicze
Najważniejsze w skrócie
Wszystko wokół nas zbudowane jest z substancji, a każda z nich może występować w trzech stanach skupienia: stałym, ciekłym i gazowym. Ciało stałe ma własny kształt, ciecz przyjmuje kształt naczynia, a gaz wypełnia całą jego objętość.
Zmiany stanu skupienia mają swoje nazwy. Topnienie to przejście ciała stałego w ciecz, krzepnięcie — odwrotnie. Parowanie zamienia ciecz w gaz, a skraplanie gaz w ciecz. Lód topnieje w temperaturze 0 stopni Celsjusza, a woda wrze w 100 stopniach.
Substancje potrafią się też mieszać. Cukier wsypany do herbaty rozpuszcza się — nie znika, tylko rozdrabnia się tak bardzo, że przestaje być widoczny. Mieszaniny można rozdzielić: piasek od wody oddzielimy sączeniem, a sól z wody morskiej odzyskamy, odparowując wodę.

Pojęcia
- Jakie są trzy stany skupienia?
- Stały, ciekły i gazowy.
- Co to jest topnienie?
- Przejście ciała stałego w ciecz.
- Co to jest krzepnięcie?
- Przejście cieczy w ciało stałe.
- Co to jest parowanie?
- Przejście cieczy w gaz.
- Co to jest skraplanie?
- Przejście gazu w ciecz przy ochładzaniu.
- W jakiej temperaturze topnieje lód?
- W temperaturze 0 stopni Celsjusza.
- W jakiej temperaturze wrze woda?
- W temperaturze 100 stopni Celsjusza.
- Jaki kształt przyjmuje ciecz?
- Kształt naczynia, w którym się znajduje.
- Co dzieje się z cukrem wsypanym do herbaty?
- Rozpuszcza się — jest w roztworze, choć go nie widać.
- Jak przyspieszyć rozpuszczanie?
- Mieszać, rozdrobnić substancję i użyć cieplejszej wody.
- Jak rozdzielić piasek i wodę?
- Przez sączenie, czyli filtrowanie.
- Jak odzyskać sól z wody morskiej?
- Odparowując wodę.
Sprawdź się
1. Trzy stany skupienia substancji to:
- stały, ciekły, gazowy
- twardy, miękki, ciepły
- zimny, ciepły, gorący
- lekki, ciężki, płynny
Pokaż odpowiedź
A. stały, ciekły, gazowy — Ta sama substancja może występować we wszystkich trzech.
2. Woda zamarza w temperaturze:
- 0 °C
- 10 °C
- 100 °C
- 50 °C
Pokaż odpowiedź
A. 0 °C — W 0 stopniach Celsjusza woda krzepnie, a lód topnieje.
3. Ciecz przyjmuje kształt:
- naczynia
- kuli
- sześcianu
- zawsze taki sam
Pokaż odpowiedź
A. naczynia — Dlatego woda w szklance i w butelce wygląda inaczej.
4. Co przyspiesza rozpuszczanie cukru?
- mieszanie i ciepła woda
- lodowata woda
- duże kryształki
- trzymanie w lodówce
Pokaż odpowiedź
A. mieszanie i ciepła woda — Ciepło i mieszanie zwiększają szybkość rozpuszczania.
5. Mgła to:
- skroplona para wodna
- dym z kominów
- drobny pył
- suchy gaz
Pokaż odpowiedź
A. skroplona para wodna — To zawieszone w powietrzu kropelki wody.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami