Zjawiska elektryczne i magnetyczne

Przyroda, klasa 4 · Zjawiska przyrodnicze

Najważniejsze w skrócie

Potarty o włosy balon zaczyna przyciągać skrawki papieru, a plastikowa linijka potarta o wełnę odgina cienki strumień wody. To elektryzowanie przez tarcie. Ciała naelektryzowane tak samo odpychają się, a naelektryzowane różnie — przyciągają.

Największym zjawiskiem elektrycznym w przyrodzie jest burza. Piorun to potężne wyładowanie między chmurą a ziemią. Dlatego podczas burzy wracamy do budynku lub samochodu i nigdy nie stajemy pod samotnym drzewem. Urządzeń elektrycznych nie dotykamy mokrymi rękami i nigdy nic nie wkładamy do gniazdka.

Magnes ma dwa bieguny: północny i południowy. Różnoimienne przyciągają się, jednoimienne odpychają. Magnes działa na żelazo, stal i nikiel, ale nie na drewno, szkło czy plastik. Ziemia zachowuje się jak ogromny magnes — dzięki temu igła kompasu zawsze ustawia się w stronę północy.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Opiłki żelaza układające się wzdłuż linii pola magnetycznego magnesu
Opiłki żelaza pokazują linie pola magnetycznego (Autor: Newton Henry Black, Public domain, źródło)

Pojęcia

Jak naelektryzować balon?
Potrzeć go o włosy albo o wełnianą tkaninę.
Co robi naelektryzowany balon?
Przyciąga włosy, skrawki papieru i cienki strumień wody.
Jak zachowują się dwa ciała naelektryzowane tak samo?
Odpychają się.
Jakie zjawisko elektryczne obserwujemy w przyrodzie?
Błyskawicę i piorun podczas burzy.
Czym jest piorun?
Ogromnym wyładowaniem elektrycznym między chmurą a ziemią.
Gdzie schronić się podczas burzy?
W budynku albo w samochodzie — nigdy pod samotnym drzewem.
Podaj zasady bezpiecznego korzystania z urządzeń elektrycznych.
Nie dotykać mokrymi rękami, nic nie wkładać do gniazdka, nie używać uszkodzonych przewodów.
Ile biegunów ma magnes?
Dwa: północny i południowy.
Które bieguny magnesów się przyciągają?
Różnoimienne — północny z południowym.
Jakie przedmioty przyciąga magnes?
Wykonane z żelaza, stali i niklu.
Dlaczego igła kompasu wskazuje północ?
Ziemia zachowuje się jak ogromny magnes.
Gdzie w domu wykorzystano magnesy?
W zamku drzwi lodówki, w głośnikach, na tablicy magnetycznej.

Sprawdź się

1. Balon potarty o włosy:

  1. przyciąga skrawki papieru
  2. robi się cięższy
  3. zmienia kolor
  4. sam pęka
Pokaż odpowiedź

A. przyciąga skrawki papieru — Balon się naelektryzował i działa na lekkie przedmioty.

2. Zjawiskiem elektrycznym w przyrodzie jest:

  1. błyskawica
  2. tęcza
  3. rosa
  4. mgła
Pokaż odpowiedź

A. błyskawica — Błyskawica to widoczne wyładowanie elektryczne.

3. Do gniazdka elektrycznego:

  1. nie wolno niczego wkładać
  2. można włożyć widelec
  3. można wlać wodę
  4. można wetknąć drut
Pokaż odpowiedź

A. nie wolno niczego wkładać — Każdy metalowy przedmiot w gniazdku grozi porażeniem.

4. Magnes przyciągnie:

  1. stalowy gwóźdź
  2. gumkę do ścierania
  3. szklankę
  4. kartkę papieru
Pokaż odpowiedź

A. stalowy gwóźdź — Magnes działa na żelazo, stal i nikiel.

5. Naelektryzowany grzebień odgina strumień wody, bo:

  1. działa na wodę siłą elektryczną
  2. woda jest ciepła
  3. grzebień jest ciężki
  4. woda jest magnetyczna
Pokaż odpowiedź

A. działa na wodę siłą elektryczną — Naelektryzowane ciało przyciąga drobiny wody.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami