Budowa roweru i jego układy
Technika, klasa 4 · Wychowanie komunikacyjne
Najważniejsze w skrócie
Rower składa się z kilku układów, które działają razem. Podstawą jest rama — do niej przymocowane są wszystkie pozostałe części. Układ kierowniczy tworzą kierownica, mostek, widelec przedni i stery, czyli łożyska w główce ramy, dzięki którym widelec obraca się lekko.
Układ napędowy przenosi siłę nóg na tylne koło: naciskamy pedały, które obracają korby i przednią zębatkę, a łańcuch przekazuje ruch na tylną zębatkę. Przerzutki przesuwają łańcuch między zębatkami, czyli zmieniają bieg. Układ jezdny to koła — piasta, szprychy, obręcz, opona z dętką — oraz amortyzatory, jeśli rower je ma.
Układ hamulcowy zatrzymuje rower: dźwignia na kierownicy ciągnie linkę, a klocki dociskają się do obręczy albo do tarczy przy piaście. Według przepisów rower musi mieć z przodu białe lub żółte selektywne światło pozycyjne, z tyłu czerwone światło pozycyjne i czerwony odblask w kształcie innym niż trójkąt, a także co najmniej jeden skuteczny hamulec i dzwonek lub inny sygnał o nieprzeraźliwym dźwięku.
Ważne daty
- Rama — szkielet roweru, do którego mocuje się wszystkie części
- Napęd — pedały → korby → zębatka → łańcuch → tylne koło
- Hamulec — co najmniej jeden skutecznie działający — obowiązek
- Przód — światło pozycyjne białe lub żółte selektywne
- Tył — czerwone światło pozycyjne i czerwony odblask, ale nie trójkątny
Ważne postacie
- Przerzutka — przesuwa łańcuch między zębatkami i zmienia bieg
- Piasta — środek koła z łożyskami, wokół którego koło się obraca
- Klocek hamulcowy — dociska się do obręczy lub tarczy i hamuje koło
- Prądnica (dynamo) — zamienia ruch koła na prąd zasilający lampki
Pojęcia
- Z jakich układów składa się rower?
- Z ramy oraz układów: napędowego, hamulcowego, kierowniczego i jezdnego, a do tego z oświetlenia.
- Co należy do układu napędowego?
- Pedały, korby, przednia zębatka, łańcuch, tylne zębatki i przerzutki.
- Co należy do układu kierowniczego?
- Kierownica, mostek, widelec przedni i stery.
- Co to są stery w rowerze?
- Łożyska w główce ramy, na których obraca się widelec z kierownicą.
- Z czego składa się koło roweru?
- Z piasty, szprych, obręczy, opony i dętki z wentylem.
- Do czego służy łańcuch?
- Przenosi ruch z przedniej zębatki na tylną, a więc na tylne koło.
- Jak działa hamulec szczękowy (V-brake)?
- Klocki dociskają się z obu stron do obręczy koła.
- Jak działa hamulec tarczowy?
- Klocki zaciskają się na metalowej tarczy przymocowanej do piasty koła.
- Jak uruchamia się hamulec torpedo?
- Pedałując do tyłu — mechanizm hamuje w tylnej piaście.
- Do czego służy mostek?
- Łączy kierownicę z rurą widelca.
- Do czego służy sztyca?
- Trzyma siodełko i pozwala ustawić jego wysokość.
- Co to jest wentyl?
- Zaworek w dętce, przez który pompujemy powietrze.
Sprawdź się
1. Która część jest podstawą roweru, do której mocuje się pozostałe elementy?
- kierownica
- rama
- piasta
- siodełko
Pokaż odpowiedź
B. rama — Do ramy przykręca się koła, kierownicę, siodełko i napęd — bez niej części nie miałyby się czego trzymać.
2. Przerzutka służy do:
- przesuwania łańcucha na inną zębatkę
- hamowania tylnego koła przy zjeździe
- napinania szprych w przednim kole
- zasilania lampek prądem z koła
Pokaż odpowiedź
A. przesuwania łańcucha na inną zębatkę — Gdy łańcuch trafi na inną zębatkę, zmienia się bieg — pod górę jedzie się lżej, a po płaskim szybciej.
3. Który zestaw musi mieć rower z tyłu według przepisów?
- czerwone światło pozycyjne i czerwony odblask
- czerwony odblask trójkątny i białe światło pozycyjne
- białe światło i żółty odblask
- kierunkowskazy i lusterko
Pokaż odpowiedź
A. czerwone światło pozycyjne i czerwony odblask — Białe światło świeci tylko do przodu, a trójkątny odblask oznacza przyczepę, więc rower ma z tyłu czerwone światło i czerwony odblask innego kształtu.
4. Sztyca podtrzymuje:
- siodełko
- kierownicę
- bagażnik
- błotnik
Pokaż odpowiedź
A. siodełko — Sztycę wysuwamy lub wsuwamy w ramę, żeby ustawić wysokość siodełka do wzrostu rowerzysty.
5. Brudny i suchy łańcuch należy:
- oczyścić i nasmarować
- wymienić od razu na nowy
- polać wodą i zostawić
- posypać piaskiem
Pokaż odpowiedź
A. oczyścić i nasmarować — Brud działa jak papier ścierny i niszczy zębatki, a smar zmniejsza tarcie — dlatego najpierw czyścimy, potem smarujemy.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami