Automatyka i robotyka

Technika, klasa 6 · Urządzenia techniczne

Najważniejsze w skrócie

Każde urządzenie automatyczne działa według tego samego schematu: czujnik zbiera informację z otoczenia, sterownik ją przetwarza i podejmuje decyzję, a element wykonawczy wykonuje pracę. Czujnikiem może być termometr, fotokomórka albo przycisk, sterownikiem — mały komputer zwany mikrokontrolerem, a elementem wykonawczym — silnik, grzałka, pompa lub zawór.

Gdy sterownik stale sprawdza skutki swojego działania i na tej podstawie je poprawia, mówimy o sprzężeniu zwrotnym. Tak działa termostat: mierzy temperaturę, włącza grzanie, gdy jest za zimno, i wyłącza je po osiągnięciu ustawionej wartości. Prosty toster z pokrętłem czasu nie ma sprzężenia zwrotnego — grzeje przez ustalony czas i nie sprawdza, czy grzanka jest gotowa.

Roboty przemysłowe to sterowane komputerem ramiona z przegubami i chwytakiem, które w fabrykach spawają, malują i przenoszą części — szybko, dokładnie i bez zmęczenia. W domu automatykę mamy w pralce, zmywarce, robocie sprzątającym czy lampie z czujnikiem ruchu. Każdym z tych urządzeń kieruje program, czyli algorytm: lista kroków i warunków typu „jeżeli…, to…”.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Ważne daty

Ważne postacie

Pojęcia

Co robi czujnik w układzie automatyki?
Zbiera informacje z otoczenia, np. mierzy temperaturę, światło lub ruch.
Jaką rolę pełni sterownik?
Przetwarza dane z czujników i decyduje, co ma zrobić urządzenie.
Podaj trzy przykłady elementów wykonawczych.
Silnik, grzałka, pompa (także zawór, siłownik, lampka).
Co to jest sprzężenie zwrotne?
Sterownik sprawdza skutek swojego działania i na tej podstawie je koryguje.
Jak działa termostat?
Mierzy temperaturę i włącza lub wyłącza grzanie, by utrzymać ustawioną wartość.
Czym różni się sterowanie od regulacji?
Sterowanie nie sprawdza efektu, a regulacja go sprawdza dzięki sprzężeniu zwrotnemu.
Skąd pochodzi słowo „robot”?
Z czeskiego „robota” — ciężka, przymusowa praca; spopularyzował je Karel Čapek.
Do czego służą roboty przemysłowe?
Do spawania, malowania, montażu i przenoszenia części w fabrykach.
Co to jest chwytak robota?
Końcówka ramienia robota, która chwyta i trzyma przedmioty.
Jakie czujniki ma robot sprzątający?
Czujniki zderzenia, czujniki uskoku (schodów) i czujniki odległości od przeszkód.
Po co robotowi sprzątającemu stacja dokująca?
Wraca do niej sam, żeby naładować akumulator.
Jakie czujniki ma pralka automatyczna?
Czujnik poziomu wody i czujnik temperatury.

Sprawdź się

1. Który element układu automatyki zbiera informacje z otoczenia?

  1. sterownik
  2. element wykonawczy
  3. czujnik
  4. zasilacz
Pokaż odpowiedź

C. czujnik — Czujnik mierzy np. temperaturę lub ruch i przekazuje te dane dalej — sam niczego nie wykonuje.

2. Termostat w grzejniku elektrycznym wyłącza grzanie, gdy:

  1. minie dokładnie jedna godzina od włączenia
  2. temperatura osiągnie ustawioną wartość
  3. ktoś otworzy okno w pokoju
  4. w pokoju zrobi się zupełnie ciemno
Pokaż odpowiedź

B. temperatura osiągnie ustawioną wartość — Termostat porównuje pomiar z wartością zadaną; po jej osiągnięciu dalsze grzanie jest niepotrzebne.

3. Którą pracę roboty przemysłowe wykonują w fabrykach aut najczęściej?

  1. spawanie i lakierowanie karoserii
  2. projektowanie nowych modeli aut
  3. sprzedaż samochodów klientom
  4. kierowanie ruchem na parkingu fabryki
Pokaż odpowiedź

A. spawanie i lakierowanie karoserii — Spawanie i malowanie to czynności powtarzalne i szkodliwe dla zdrowia, więc roboty robią je lepiej i bezpieczniej.

4. W pralce automatycznej grzałka jest przykładem:

  1. czujnika temperatury
  2. sterownika programu
  3. przewodu zasilającego
  4. elementu wykonawczego
Pokaż odpowiedź

D. elementu wykonawczego — Grzałka zamienia prąd w ciepło na polecenie sterownika, czyli wykonuje zadanie, a nie mierzy.

5. Lampa w ogrodzie zapala się, gdy ktoś przejdzie obok. Czujnikiem w tym układzie jest:

  1. żarówka LED
  2. wyłącznik czasowy
  3. czujnik ruchu
  4. przewód zasilający
Pokaż odpowiedź

C. czujnik ruchu — Żarówka jest elementem wykonawczym, a o przejściu człowieka informuje sterownik właśnie czujnik ruchu.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami