Maszyny proste i przekładnie
Technika, klasa 6 · Technologia wytwarzania
Najważniejsze w skrócie
Maszyny proste zmniejszają siłę potrzebną do wykonania pracy, ale nie zmniejszają samej pracy — wydłuża się droga. Do maszyn prostych należą dźwignia, blok, równia pochyła, klin, śruba i kołowrót.
Dźwignia ma punkt podparcia. Im dalej od niego przyłożymy siłę, tym mniejsza siła wystarczy. Dlatego długi klucz odkręca mocniej niż krótki, a nożyce do metalu mają długie rączki i krótkie ostrza.
Przekładnia przenosi ruch obrotowy. W przekładni zębatej mniejsze koło obraca się szybciej, ale z mniejszą siłą. W rowerze mała tylna zębatka daje dużą prędkość, a duża — łatwiejszy podjazd pod górę.

Ważne daty
- Dźwignia — punkt podparcia, ramię siły i ramię ciężaru
- Równia pochyła — mniejsza siła, dłuższa droga
- Blok nieruchomy — zmienia kierunek siły
- Blok ruchomy — zmniejsza siłę dwukrotnie
- Przekładnia — przenosi i zmienia ruch obrotowy
Ważne postacie
- Klucz — dźwignia — długie ramię, mniejsza siła
- Koło zębate — mniejsze obraca się szybciej
- Równia pochyła — podjazd zamiast pionowego dźwigania
- Przekładnia łańcuchowa — rower — zębatki i łańcuch
Pojęcia
- Czy maszyna prosta zmniejsza pracę?
- Nie — zmniejsza siłę, ale wydłuża drogę.
- Wymień trzy maszyny proste.
- Dźwignia, równia pochyła, blok.
- Co ma dźwignia oprócz ramion?
- Punkt podparcia.
- Dlaczego długi klucz odkręca łatwiej?
- Dłuższe ramię siły — potrzeba mniejszej siły.
- Co robi blok nieruchomy?
- Zmienia kierunek działania siły.
- Co robi blok ruchomy?
- Zmniejsza potrzebną siłę o połowę.
- Które koło zębate obraca się szybciej?
- Mniejsze.
- Jaka zębatka ułatwia podjazd pod górę?
- Duża tylna zębatka w rowerze.
- Co to jest przełożenie przekładni zębatej?
- Stosunek liczby zębów współpracujących kół.
- Czym w istocie jest śruba?
- Równią pochyłą nawiniętą na walec.
- Co daje blok ruchomy?
- Zmniejsza potrzebną siłę mniej więcej o połowę.
- Do czego służy klin?
- Zamienia siłę nacisku na siłę rozpychającą materiał.
Sprawdź się
1. Maszyna prosta:
- zmniejsza pracę
- zmniejsza siłę kosztem drogi
- zwiększa pracę
- usuwa tarcie
Pokaż odpowiedź
B. zmniejsza siłę kosztem drogi — Zyskujemy na sile, tracimy na drodze.
2. Blok nieruchomy:
- zmniejsza siłę o połowę
- zmienia kierunek siły
- podwaja siłę
- usuwa ciężar
Pokaż odpowiedź
B. zmienia kierunek siły — Siła pozostaje ta sama, zmienia się jej kierunek.
3. Blok ruchomy…
- Tylko zmienia kierunek siły
- Zmniejsza potrzebną siłę mniej więcej o połowę
- Zwiększa siłę dwukrotnie
- Nic nie zmienia
Pokaż odpowiedź
B. Zmniejsza potrzebną siłę mniej więcej o połowę — Ciężar dzieli się na dwie liny — siła maleje, droga rośnie.
4. Przełożenie przekładni zębatej to stosunek…
- Mas kół
- Liczby zębów kół
- Kolorów kół
- Grubości kół
Pokaż odpowiedź
B. Liczby zębów kół — Z przełożenia wynika, o ile zmienia się prędkość i siła.
5. Która z nich NIE jest maszyną prostą?
- Równia pochyła
- Blok
- Silnik elektryczny
- Klin
Pokaż odpowiedź
C. Silnik elektryczny — Maszyny proste nie mają własnego napędu.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami