Maszyny proste i przekładnie

Technika, klasa 6 · Technologia wytwarzania

Najważniejsze w skrócie

Maszyny proste zmniejszają siłę potrzebną do wykonania pracy, ale nie zmniejszają samej pracy — wydłuża się droga. Do maszyn prostych należą dźwignia, blok, równia pochyła, klin, śruba i kołowrót.

Dźwignia ma punkt podparcia. Im dalej od niego przyłożymy siłę, tym mniejsza siła wystarczy. Dlatego długi klucz odkręca mocniej niż krótki, a nożyce do metalu mają długie rączki i krótkie ostrza.

Przekładnia przenosi ruch obrotowy. W przekładni zębatej mniejsze koło obraca się szybciej, ale z mniejszą siłą. W rowerze mała tylna zębatka daje dużą prędkość, a duża — łatwiejszy podjazd pod górę.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Schemat wielokrążka z zaznaczonymi siłami
Wielokrążek — maszyna prosta, zmniejsza potrzebną siłę (Autor: César Rincón, CC BY-SA 3.0, źródło)

Ważne daty

Ważne postacie

Pojęcia

Czy maszyna prosta zmniejsza pracę?
Nie — zmniejsza siłę, ale wydłuża drogę.
Wymień trzy maszyny proste.
Dźwignia, równia pochyła, blok.
Co ma dźwignia oprócz ramion?
Punkt podparcia.
Dlaczego długi klucz odkręca łatwiej?
Dłuższe ramię siły — potrzeba mniejszej siły.
Co robi blok nieruchomy?
Zmienia kierunek działania siły.
Co robi blok ruchomy?
Zmniejsza potrzebną siłę o połowę.
Które koło zębate obraca się szybciej?
Mniejsze.
Jaka zębatka ułatwia podjazd pod górę?
Duża tylna zębatka w rowerze.
Co to jest przełożenie przekładni zębatej?
Stosunek liczby zębów współpracujących kół.
Czym w istocie jest śruba?
Równią pochyłą nawiniętą na walec.
Co daje blok ruchomy?
Zmniejsza potrzebną siłę mniej więcej o połowę.
Do czego służy klin?
Zamienia siłę nacisku na siłę rozpychającą materiał.

Sprawdź się

1. Maszyna prosta:

  1. zmniejsza pracę
  2. zmniejsza siłę kosztem drogi
  3. zwiększa pracę
  4. usuwa tarcie
Pokaż odpowiedź

B. zmniejsza siłę kosztem drogi — Zyskujemy na sile, tracimy na drodze.

2. Blok nieruchomy:

  1. zmniejsza siłę o połowę
  2. zmienia kierunek siły
  3. podwaja siłę
  4. usuwa ciężar
Pokaż odpowiedź

B. zmienia kierunek siły — Siła pozostaje ta sama, zmienia się jej kierunek.

3. Blok ruchomy…

  1. Tylko zmienia kierunek siły
  2. Zmniejsza potrzebną siłę mniej więcej o połowę
  3. Zwiększa siłę dwukrotnie
  4. Nic nie zmienia
Pokaż odpowiedź

B. Zmniejsza potrzebną siłę mniej więcej o połowę — Ciężar dzieli się na dwie liny — siła maleje, droga rośnie.

4. Przełożenie przekładni zębatej to stosunek…

  1. Mas kół
  2. Liczby zębów kół
  3. Kolorów kół
  4. Grubości kół
Pokaż odpowiedź

B. Liczby zębów kół — Z przełożenia wynika, o ile zmienia się prędkość i siła.

5. Która z nich NIE jest maszyną prostą?

  1. Równia pochyła
  2. Blok
  3. Silnik elektryczny
  4. Klin
Pokaż odpowiedź

C. Silnik elektryczny — Maszyny proste nie mają własnego napędu.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami